Chương 1: Cắt Lương Cướp Thưởng Và Tờ Đơn Nghỉ Việc Trên Bàn Họp

Ngay trong buổi họp nghiệm thu dự án mở rộng thanh toán sáng nay, khi màn hình vừa hiện kết quả đối soát thành công sau năm năm tôi thức trắng để giữ hệ thống không gãy một nhịp nào, Bành Quốc Hưng đã công bố cắt ba mươi phần trăm lương của tôi. Ông chuyển toàn bộ thưởng Tết của tôi vào quỹ nhân tài dành cho Bành Duy Khải, cậu cháu trai vừa về nước của ông, đồng thời trao cho hắn chiếc ghế giám đốc kỹ thuật mà tôi đang ngồi. Suốt năm năm qua, một mình tôi xây lại lõi thanh toán, trực xử lý mọi sự cố giữa đêm lễ tết, mang về cho Đại Thịnh hàng nghìn cửa hàng chấp nhận thanh toán và niềm tin của các ngân hàng đối tác. Vậy mà phần thưởng cho tất cả những điều đó chỉ là một bản quyết định lạnh lùng và một nụ cười ban ơn.

Phan Lệ Quyên đứng lên với nụ cười khéo léo của người đã quen làm đẹp mọi quyết định khó nghe, bà đặt bản đánh giá thành tích đã được chỉnh sửa xuống trước mặt tôi rồi nói bằng giọng nhẹ nhàng như đang thông báo một tin vui. Bà nói: "Đây là bản đánh giá mới của phòng nhân sự, phần đóng góp xây dựng nền tảng sẽ được ghi nhận theo thành tích tập thể do ban tái cấu trúc phụ trách, người đứng đầu là giám đốc Khải." Tôi nhìn xuống trang giấy và thấy năm năm của mình bị gói gọn trong một dòng chữ vô hồn, còn tên của Bành Duy Khải thì được đặt trang trọng ở vị trí chủ trì dự án mà hắn chưa từng chạm tay vào một ngày nào. Những đêm tôi ngồi trong phòng điều hành nhìn từng dòng giao dịch kẹt lại rồi tự mình tháo gỡ từng nút thắt, những lần tôi thay cả ban lãnh đạo nghe đối tác chất vấn, tất cả bỗng bị biến thành công lao chung để một người khác bước lên nhận.

Bành Quốc Hưng tựa lưng vào ghế chủ tọa, ông gõ nhẹ ngón tay lên mặt bàn rồi nói với tôi bằng giọng của một người đang ban phát cơ hội cuối cùng. Ông nói: "Tôi đã tạo điều kiện cho cô suốt năm năm, bây giờ công ty cần tối ưu chi phí và trao cơ hội cho lớp trẻ, cô nên rộng lượng hỗ trợ cháu tôi." Ông dừng lại một nhịp, ánh mắt quét qua cả phòng họp như muốn mọi người cùng ghi nhớ sự rộng lượng giả tạo ấy, rồi ông nói tiếp rằng người cũ phải biết đồng cam cộng khổ vì đại cục, không nên chỉ nhìn vào tiền thưởng trước mắt. Trong cách nói của ông, việc cắt lương của tôi là hợp lý, việc lấy thưởng của tôi là cần thiết, còn việc tôi tiếp tục gánh hệ thống sau khi bị tước mọi quyền lợi lại là bổn phận hiển nhiên.

Tôi chưa kịp lên tiếng thì Bành Duy Khải đã chỉnh lại cổ áo, hắn ngẩng cao đầu với vẻ tự tin của người vừa được đặt vào đúng chiếc ghế mà hắn tin là sinh ra để dành cho mình. Hắn nhìn tôi bằng ánh mắt bề trên mới học được chưa đầy một buổi sáng, rồi hắn nói: "Cô cứ yên tâm bàn giao, hệ thống này chỉ cần đổi mới tư duy vận hành là sẽ còn tiến xa hơn trước rất nhiều." Hắn nói những chữ đổi mới và nâng cấp rất trơn tru, như thể chỉ cần đọc thuộc vài thuật ngữ hoa mỹ là có thể hiểu được từng tầng liên kết đã giữ cho hàng triệu giao dịch không sụp đổ trong giờ cao điểm. Tôi nhìn hắn và chợt thấy buồn cười một cách lạnh lẽo, bởi người không biết phía sau một nút bấm là cả một mê cung trách nhiệm lại thường là người hăm hở bấm nhất.

Bành Quốc Hưng thấy tôi im lặng thì tưởng rằng sự im lặng ấy là chấp thuận, ông nghiêng người về phía trước và hạ giọng xuống như đang giao cho tôi một đặc ân riêng. Ông nói: "Khải mới về, còn cần thời gian làm quen, trong ba tháng tới cô vẫn phụ trách toàn bộ vận hành như cũ, chỉ là chức danh và thu nhập điều chỉnh lại cho phù hợp với cơ cấu mới." Ông nói thêm rằng nếu tôi làm khó ban giám đốc trong lúc giao thời, bên ngoài sẽ đánh giá tôi thiếu tinh thần tập thể, và một người bị mang tiếng như vậy thì đi đâu trong ngành này cũng khó được trọng dụng. Đó không còn là lời khuyên, đó là một lời đe dọa được bọc trong giọng điệu tình nghĩa, vừa muốn tôi ở lại làm người gánh việc, vừa muốn tôi hiểu rằng chiếc ghế và khoản tiền của mình đã thuộc về người khác.

Tôi nhìn quanh phòng họp một vòng và bắt gặp những gương mặt đã quá quen thuộc trong suốt năm năm qua. Diệp An Nhiên ngồi ở hàng ghế phía dưới, cô cúi đầu nhìn xuống tập hồ sơ, hai bàn tay siết chặt vào nhau đến trắng bệch mà không dám ngẩng lên nhìn tôi. Những đồng nghiệp từng gọi tôi là chỗ dựa của cả phòng kỹ thuật, từng được tôi thức trắng đêm cứu khỏi những sự cố do chính họ gây ra, giờ đồng loạt im lặng như thể sự bất công này chỉ là một thủ tục bình thường cần được thông qua cho nhanh. Sự im lặng ấy đau hơn cả bản quyết định cắt lương, bởi nó cho tôi thấy rất rõ một điều, khi lợi ích của tôi bị đem ra chia chác, không ai trong căn phòng này cho rằng họ cần phải mở miệng.

Tôi mở cặp tài liệu, lấy ra đơn chấm dứt hợp đồng đã được chuẩn bị đúng thời hạn báo trước và đặt ngay ngắn lên mặt bàn trước mặt Bành Quốc Hưng. Tôi nhìn thẳng vào ông, giữ giọng bình tĩnh và rõ ràng từng luận điểm như đang nói về một phần việc cuối cùng cần được xác nhận. Tôi nói: "Thứ nhất, tôi ghi nhận quyết định điều chỉnh nhân sự và thu nhập của ông. Thứ hai, tôi sẽ hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ bàn giao theo đúng phạm vi hợp đồng lao động đã ký. Thứ ba, tôi không thể tiếp tục chịu trách nhiệm thay cho người đã được ông chính thức bổ nhiệm vào vị trí giám đốc kỹ thuật." Cả phòng họp bỗng im phăng phắc, còn nụ cười trên mặt ông khựng lại vì ông không ngờ người mà ông đinh ninh sẽ khóc lóc hoặc van xin giữ thưởng lại chọn cách rời đi gọn gàng đến vậy.

Bành Quốc Hưng cau mày nhìn tờ đơn như nhìn một trò giận dỗi trẻ con, ông đẩy nhẹ nó về phía tôi rồi nói bằng giọng vừa dỗ dành vừa cảnh cáo. Ông nói: "Cô nên suy nghĩ lại, rời khỏi Đại Thịnh lúc này là tự cắt đường lui của mình, không phải nơi nào cũng cần một người chỉ biết ôm hệ thống cũ như cô." Phan Lệ Quyên lập tức phụ họa, bà nghiêng đầu nói rằng hồ sơ nhân sự cần sự ổn định và mong tôi đừng vì cảm xúc nhất thời mà làm ảnh hưởng đến tập thể. Tôi nghe hết mà không tranh cãi thêm một lời nào về chuyện tiền thưởng hay chức vụ, bởi tôi hiểu những người đã quyết tâm biến công sức của người khác thành tài sản của gia đình mình thì sẽ không bao giờ tự thấy hành vi ấy là bất công. Tôi chỉ đứng dậy, thu lại tập tài liệu của mình và khẳng định lần cuối rằng ngày làm việc và phạm vi bàn giao sẽ được thực hiện đúng như những gì đã ghi trong đơn.

Bành Duy Khải bật cười khẽ, hắn khoanh tay tựa vào ghế rồi nói với tôi bằng giọng đầy vẻ thương hại của kẻ vừa thắng một cuộc đua mà hắn chưa từng phải chạy. Hắn nói: "Cô đi cũng tốt, người không theo kịp thay đổi thì sớm muộn cũng bị đào thải, tôi sẽ cho mọi người thấy hệ thống này vận hành mà không cần cô vẫn tốt như thường." Bành Quốc Hưng gật đầu hài lòng trước câu nói ấy, ông xưng chú và gọi hắn bằng giọng thân mật giữa phòng họp đông người để khẳng định chỗ dựa không cần che giấu. Ông nói: "Cháu cứ mạnh dạn làm, chú đã dọn đường đến mức này thì không ai có thể cản cháu chứng minh năng lực." Tôi nhìn hai chú cháu họ trao nhau sự tự tin không cần năng lực làm nền, trong lòng không còn giận dữ ồn ào mà chỉ còn một sự tỉnh táo lạnh đến tận xương, bởi tôi biết chiếc ghế có thể trao bằng quan hệ, nhưng trách nhiệm phía sau chiếc ghế ấy thì không ai trao hộ được.

Tôi rời phòng họp trong sự im lặng kéo dài của những người ở lại, hành lang dài và sáng đến chói mắt nhưng bước chân của tôi lại nhẹ hơn bất cứ ngày nào trong năm năm qua. Tôi vừa đi đến cửa thang máy thì điện thoại rung lên, người gọi đến là Hứa Trọng Tín của tập đoàn Thanh Hải, một lãnh đạo mà tôi từng gặp trong những lần đối soát với đối tác. Ông nói bằng giọng điềm đạm và thẳng thắn, không vòng vo lấy lòng cũng không hứa hẹn suông. Ông nói: "Tôi đã nghe chuyện ở Đại Thịnh, Thanh Hải đang xây dựng nền tảng thanh toán thế hệ mới và chúng tôi cần một giám đốc công nghệ hiểu hệ thống bằng năng lực thật, cô có sẵn lòng sang trao đổi về vị trí này ngay chiều nay không." Tôi đứng lặng vài giây trước lời mời đến đúng vào khoảnh khắc mình vừa bị tước sạch mọi ghi nhận, và tôi hiểu rằng giá trị của một người không mất đi chỉ vì có kẻ khác cố tình không nhìn thấy nó.

Chiều hôm ấy, tôi đến văn phòng của Thanh Hải và ngồi đối diện Hứa Trọng Tín trong một căn phòng không có những lời hoa mỹ về tình nghĩa hay đại cục. Ông đặt trước mặt tôi bản đề xuất về vị trí, mức đãi ngộ, quyền hạn xây dựng đội ngũ và trách nhiệm điều hành được ghi rõ ràng từng mục, không có một dòng nào yêu cầu tôi phải hy sinh vô điều kiện. Ông nói: "Ở đây chúng tôi trả tiền cho năng lực và kết quả, cô được quyền quyết định trong phạm vi chuyên môn của mình và cũng chịu trách nhiệm bằng chính kết quả đó." Tôi đọc kỹ từng trang rồi ký vào bản xác nhận tiếp nhận công việc mới, cảm giác không phải là được ai ban ơn, mà là lần đầu tiên sau năm năm tôi được đặt vào một cuộc trao đổi sòng phẳng giữa người làm thật và người biết trọng người làm thật.

Tối đó, trở về căn hộ của mình, tôi mở máy tính và thực hiện phần việc cuối cùng thuộc về quyền sở hữu cá nhân mà tôi chưa bao giờ giao cho Đại Thịnh. Bộ công cụ tự động hóa giúp hệ thống tự cân bằng tải, tự cảnh báo điểm nghẽn và tự sắp xếp lại các tác vụ đối soát vào ban đêm là do tôi tự phát triển từ trước khi bước vào công ty, nó chưa từng nằm trong phạm vi mã nguồn tiêu chuẩn mà tôi có nghĩa vụ bàn giao. Tôi thu hồi toàn bộ quyền sử dụng và quyền quản trị đối với bộ công cụ ấy, xóa tài khoản cá nhân khỏi hệ thống hỗ trợ ngoài giờ, đồng thời giữ nguyên vẹn toàn bộ tài liệu và mã nguồn cơ bản thuộc về hợp đồng lao động. Tôi không phá hoại bất cứ thứ gì, không chạm vào dữ liệu của công ty, tôi chỉ đơn giản rút lại phần chất xám và sự tận tụy miễn phí mà suốt năm năm qua họ đã mặc nhiên coi là tài sản của mình.

Ở phía bên kia thành phố, trong phòng họp lớn của Đại Thịnh, Bành Quốc Hưng đang nâng ly chúc mừng cháu trai giữa tiếng cười nói rộn ràng, ông tuyên bố thời kỳ của những người cũ bảo thủ đã kết thúc và Đại Thịnh sẽ bước sang một trang phát triển hoàn toàn mới. Bành Duy Khải đứng giữa vòng vây chúc tụng, hắn hứa hẹn sẽ tái cấu trúc toàn bộ hệ thống ngay trong tuần đầu tiên để lập thành tích trước hội đồng quản trị. Đúng lúc ấy, điện thoại của tôi hiện lên dòng thông báo hoàn tất thu hồi quyền sử dụng công cụ cá nhân, còn một kỹ sư trực hệ thống của Đại Thịnh vừa đẩy cửa bước vào phòng tiệc và báo rằng một loạt tác vụ tự động hóa quen thuộc đã ngừng hoạt động từ tối nay.