Chương 1: Bảy Giờ Sáng, Tôi Trả Lại Mười Lăm Năm Hy Sinh

Còn đúng mười lăm phút nữa buổi bàn giao mẫu vật sẽ khép lại. Trong kho bảo quản lõi băng trên đỉnh núi lúc bảy giờ sáng, Bạch Nguyệt Thư đã cúi người ký tên mình lên phiếu nhận mẫu băng quý nhất mà tôi trực tiếp khoan lấy và phân tầng suốt mười lăm năm. Giáo sư Lâm đứng ngay bên cạnh cô ta, giọng ông điềm đạm và không cho phép ai chen ngang khi ông tuyên bố rằng từ hôm nay Nguyệt Thư sẽ thay tôi trình bày toàn bộ phát hiện trước hội đồng quốc tế. Tôi nhìn thấy nét chữ của cô ta nằm chễm chệ ở ô người chịu trách nhiệm, bàn tay cầm bút khô ráo và vững vàng đến lạ, không hề run rẩy như vẻ áy náy mà cô ta sắp khoác lên trước mặt mọi người, còn góc bản đồ phân tầng do chính tay tôi vẽ suốt bao mùa khảo sát lại bị đẩy sang bên như một vật thừa không còn chủ nhân. Kiếp trước cũng chính tại căn phòng lạnh buốt này, tôi đã tin vào hai chữ tập thể, đã giao hết mọi thứ trong tay mình, và rồi phải trả giá bằng danh dự, bằng quyền nghiên cứu và bằng cả mạng sống trong một chuyến khảo sát không có lấy một người đến tiễn đưa.

Khi ấy tôi đã phát hiện trong lõi băng có hai lớp tro núi lửa thuộc hai thời kỳ hoàn toàn khác nhau bị ghép nhầm vào cùng một mốc niên đại. Tôi từng quỳ trong phòng họp suốt một buổi chiều, giọng tôi khản đi vì van xin khi tôi cầu xin thầy dừng buổi công bố lại để kiểm tra lại cho kỹ. Giáo sư Lâm chỉ nhìn tôi bằng ánh mắt thất vọng và nặng nề khi ông nói rằng người làm nghiên cứu lâu năm không nên vì ghen tị với hậu bối mà dựng lên một rủi ro không có thật để giữ lấy bục phát biểu cho riêng mình. Kết luận sai ấy vẫn được công bố dưới tên của cả nhóm, và khi kết quả đối chứng từ nước ngoài gửi về vạch rõ sai lệch hàng nghìn năm, người bị đẩy ra trước hội đồng để nhận toàn bộ trách nhiệm lại là tôi. Tôi mất học trò, mất chỗ đứng trong viện, mất cả quyền chạm vào những mẫu băng do chính mình đưa về từ núi cao, để rồi gục xuống vì đột quỵ giữa một trạm khảo sát vắng người và chết trong lạnh lẽo khi điện thoại reo mãi mà không một ai trong nhóm bắt máy.

Lần này tôi tỉnh lại đúng vào giây phút cây bút của Nguyệt Thư vừa rời khỏi mặt giấy, hơi lạnh từ kho bảo quản phả ra trắng xóa mà lòng tôi lại tĩnh đến mức nghe rõ từng nhịp tim chậm rãi của chính mình. Tôi không còn thấy tay mình run như kiếp trước mỗi khi nghe ông phủ nhận, cũng không còn cảm giác nghẹn ở cổ họng khi nhìn mười lăm năm tuổi trẻ của mình bị gói gọn trong hai chữ tập thể. Tôi chỉ nhìn rất kỹ bàn tay đang ký nhận của cô ta, bàn tay ấy vững vàng, khô ráo và không hề run rẩy như giọng nói yếu ớt mà cô ta sắp dùng để nói lời khiêm nhường trước mặt mọi người. Một người thật sự áy náy sẽ không ký nhanh đến thế, một người thật sự không muốn cướp công sẽ không vừa cúi đầu vừa đưa tay nhận lấy chìa khóa kho lạnh từ giáo sư như nhận một phần thưởng đã chờ đợi từ lâu.

Giáo sư Lâm chắp tay sau lưng, ánh mắt ông lướt qua cả nhóm bằng vẻ bao dung của một người thầy đã quen quyết định thay cho tất cả khi ông chậm rãi mở lời. Ông nói với giọng ôn tồn và đầy đạo lý rằng người làm khoa học chân chính không nên coi trọng tên tuổi cá nhân, bởi mọi phát hiện trong phòng nghiên cứu này từ trước đến nay đều là thành quả chung của tập thể. Ông tiếp tục nhấn mạnh rằng Nguyệt Thư còn trẻ, cần một công trình đủ lớn để giành suất nghiên cứu ở nước ngoài, còn tôi đã có mười lăm năm kinh nghiệm thì nhường lại một lần cũng không mất đi điều gì. Ông dừng lại nhìn thẳng vào tôi, nụ cười trên môi ông vẫn hiền hòa nhưng từng chữ rơi xuống đều lạnh như băng khi ông nói rằng em hãy bàn giao toàn bộ dữ liệu gốc, bản đồ phân tầng và quyền trình bày cho Nguyệt Thư ngay trong sáng nay. Cả căn phòng im phăng phắc sau câu nói ấy, bởi ai cũng hiểu đó không phải là một lời đề nghị để tôi lựa chọn, mà là một phán quyết đã được sắp đặt từ trước khi tôi bước vào cửa.

Nguyệt Thư lập tức cúi thấp đầu, đôi vai cô ta khẽ run lên và giọng cô ta mềm mỏng đến mức gần như sắp khóc khi cô ta quay sang gọi tôi một tiếng chị đầy lễ phép. Cô ta nói bằng giọng nghẹn ngào rằng em thật sự không muốn lấy công của chị, em chỉ mong chị hiểu cho thầy và hiểu cho tương lai của em, nếu chị không bằng lòng thì em thà bỏ qua cơ hội này còn hơn để chị phải buồn lòng. Lời nói vừa dứt, bàn tay cô ta lại siết chặt chùm chìa khóa kho lạnh mà giáo sư vừa trao, các ngón tay khép lại rất nhanh như sợ chỉ cần chậm một giây thôi thì vật đã nằm trong tay mình sẽ bị lấy lại. Chu Minh Khôi đứng ở hàng sau cùng, anh cúi mặt nhìn xuống nền nhà, hai bàn tay nắm chặt cuốn sổ ghi chép mà tôi từng dạy anh cách dùng trong chuyến khảo sát đầu tiên của anh. Những người còn lại cũng đều im lặng như anh, họ từng đi cùng tôi qua những đêm trắng trên núi cao, từng chứng kiến tôi thức trắng để cứu những mẫu băng sắp hỏng của cả nhóm, nhưng lúc này không một ai dám ngẩng lên nhìn vào mắt tôi.

Tôi bước lên một bước, đặt ngón tay lên mép mặt cắt mẫu băng và giữ giọng mình thật nhẹ, thật rõ khi tôi nhắc lại điều đã khiến kiếp trước của tôi kết thúc trong cô độc. Tôi nói với thầy bằng sự bình tĩnh của một người đã không còn gì để mất rằng thưa thầy, lớp tro được dùng làm mốc thời gian cho toàn bộ chuỗi niên đại này có dấu hiệu tái lắng đọng rất rõ. Tôi tiếp tục chỉ cho cả nhóm thấy hai lớp tro thuộc hai thời kỳ khác nhau đang bị ép vào cùng một vị trí trên mặt cắt. Tôi khép lại lời cảnh báo bằng một câu ngắn gọn rằng em đã ghi điều này vào nhật ký thực địa và đã đề nghị kiểm tra lại nhiều lần, hôm nay em chỉ nói thêm một lần cuối cùng trước khi mọi người ký nhận.

Giáo sư Lâm khẽ cau mày, vẻ điềm đạm trên gương mặt ông không đổi nhưng giọng ông đã trầm xuống và mang theo sự trách cứ rõ ràng khi ông cắt ngang lời tôi. Ông nói dài và chậm rãi rằng thầy đã xem qua phần ghi chép của em, một chút khác biệt trong lớp tro chưa đủ để phủ nhận công sức của cả tập thể, càng không thể vì sự thận trọng quá mức của một người mà làm lỡ tương lai của một nghiên cứu sinh trẻ đầy triển vọng. Ông nhắc lại rằng khi Nguyệt Thư mắc lỗi trong những lần phân tích trước, tôi từng được yêu cầu thức trắng để sửa lại cho cô ta vì người đi trước phải biết dìu dắt người đi sau mà không được tính toán thiệt hơn. Thế nhưng khi người đi trước là tôi đứng ra cảnh báo một sai lệch có thể hủy hoại cả công trình, ông lại bảo tôi đang cố tình cản đường hậu bối và đang lấy kinh nghiệm của mình ra để giữ lấy vinh quang. Tiêu chuẩn ấy lạnh lùng và quen thuộc đến mức tôi bỗng nhận ra, trong mắt ông, kinh nghiệm của tôi chỉ có giá trị khi nó được dùng để lấp đầy những khoảng trống của người khác, còn khi nó lên tiếng bảo vệ sự thật thì nó lập tức trở thành tội lỗi.

Tôi nhìn ông rất lâu, nhìn người thầy từng chứng kiến tôi lớn lên trong nghề này từ những ngày đầu tiên chập chững bước vào trạm nghiên cứu trên núi cao. Ông đã thấy tôi sốt cao vẫn ngồi trước máy phân tích suốt ba đêm liền để kịp cứu một chuỗi dữ liệu cho cả nhóm, và ông cũng chính là người chưa từng hỏi tôi lấy một lần rằng tôi có mệt hay không. Kiếp trước tôi từng tự lừa mình rằng chỉ cần làm thật tốt, chỉ cần hy sinh thêm một lần nữa thì sớm muộn gì thầy cũng sẽ tự nhìn thấy và gọi đúng tên tôi trên bục công bố. Lần này tôi hiểu ra một điều rất đơn giản và rất đau, rằng một người đã quyết tâm không nhìn thấy thì dù tôi có dâng cả cuộc đời mình lên trước mặt ông, ông cũng sẽ chỉ nhìn thấy cơ hội dành cho người mà ông muốn nâng đỡ.

Tôi cúi đầu xuống, chậm rãi tháo chiếc thẻ ra vào kho lạnh đã đeo bên mình suốt mười lăm năm, cảm giác sợi dây rời khỏi cổ nhẹ đến mức khiến tim tôi khẽ thắt lại. Trong mười lăm năm ấy, chính chiếc thẻ này đã mở cánh cửa lạnh buốt kia cho tôi vào những buổi sáng sớm nhất và những đêm muộn nhất, khi cả nhóm còn đang ngủ yên trong trạm ấm mà tôi phải một mình giữ cho mẫu băng không bị biến chất. Tôi đặt chiếc thẻ xuống mặt bàn, tiếng nhựa chạm vào gỗ vang lên rất khẽ nhưng đủ khiến Chu Minh Khôi giật mình ngẩng lên và khiến nụ cười bao dung trên mặt giáo sư Lâm khựng lại trong một thoáng. Tôi nhìn thẳng vào thầy, giọng tôi không cao, không run và không mang theo một lời van xin nào khi tôi nói: "Thưa thầy, thầy đã chọn người trình bày cho công trình này rồi." Tôi để bàn tay mình rời khỏi chiếc thẻ và nói tiếp bằng sự dứt khoát đã đến quá muộn ở kiếp trước: "Vậy từ hôm nay, xin thầy hãy tin vào kết luận của người thầy đã chọn đến cùng. Em sẽ không còn thay bất kỳ ai chịu trách nhiệm cho kết luận ấy nữa."

Cả kho bảo quản chìm vào im lặng, chỉ còn tiếng máy giữ lạnh vận hành đều đặn phía sau cánh cửa dày, một âm thanh mà tôi đã nghe quen đến mức từng ngỡ nó là nhịp đập của chính cuộc đời mình. Nguyệt Thư là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng ấy, cô ta vội vàng bước lên nửa bước, nước mắt cuối cùng cũng rơi xuống đúng lúc cần rơi khi cô ta cất giọng hoảng hốt gọi tôi là chị. Cô ta nói trong tiếng nấc được nén lại rất khéo rằng chị đừng làm vậy, em chưa từng muốn đẩy chị ra khỏi nhóm, nếu không có chị ở phía sau hỗ trợ thì em làm sao dám đứng lên trình bày một công trình lớn như thế này trước hội đồng được. Chính câu nói vô tình ấy đã tự phơi bày tất cả, bởi trong suy nghĩ của cô ta, tôi rời đi không phải là mất đi một chuyên gia, mà là mất đi một người ở phía sau để làm thay và sửa thay cho phần kết luận mà cô ta không hề hiểu thấu.

Tôi nhìn cô ta, ánh mắt tôi dừng lại trên chùm chìa khóa vẫn nằm gọn trong tay cô ta, và tôi đáp lại bằng một giọng nhẹ đến lạnh người rằng cô đã ký nhận mẫu băng rồi. Tôi nói tiếp, từng chữ đều chậm và rõ ràng rằng người ký nhận thì phải là người hiểu mình đang giữ điều gì trong tay, còn sự hỗ trợ mà cô vừa nhắc tới, từ giờ phút này sẽ không còn nữa. Giáo sư Lâm bước lên chắn giữa tôi và Nguyệt Thư, gương mặt ông cuối cùng cũng mất đi vẻ hiền hòa khi ông gằn giọng và ra lệnh cho tôi nhặt chiếc thẻ lên. Ông nói với sự tức giận bị kìm nén rằng em đừng tưởng rời khỏi nhóm là có thể phủi bỏ trách nhiệm với tập thể, công trình này không phải trò giận dỗi cá nhân, và thầy chưa từng dạy em trở thành một kẻ ích kỷ chỉ biết nghĩ cho tên tuổi của mình. Ông hạ giọng xuống thấp hơn, mỗi chữ đều mang theo lời đe dọa không hề che giấu khi ông tuyên bố: "Nếu hôm nay em bước ra khỏi cánh cửa này thì đừng mong có ngày được quay lại nhóm nghiên cứu nữa."

Tôi không nhặt chiếc thẻ lên, cũng không tranh cãi thêm một lời nào về hai chữ ích kỷ mà ông vừa gán cho tôi trước mặt tất cả mọi người. Tôi quay người bước ra khỏi kho bảo quản, hơi lạnh bám trên vai áo dần tan đi khi hành lang bên ngoài đón tôi bằng thứ ánh sáng trắng lặng lẽ của buổi sáng trên đỉnh núi. Phía sau lưng tôi, tôi nghe tiếng Nguyệt Thư khẽ thở phào rất nhẹ, một âm thanh nhỏ đến mức nếu kiếp trước tôi còn đang bận khóc thì chắc chắn tôi đã không bao giờ nhận ra. Cô ta tưởng rằng cơn sóng gió lớn nhất đã qua đi, tưởng rằng chỉ cần giáo sư còn đứng ở phía trước che chắn thì mẫu băng, bục phát biểu và suất nghiên cứu ở nước ngoài từ nay đều đã thuộc về mình.

Trong phòng họp phía sau tôi, giáo sư Lâm đã lạnh lùng tuyên bố với cả nhóm rằng từ giờ phút này Võ Diệu Cầm không còn quyền can thiệp vào bất kỳ phần nào của công trình, còn Nguyệt Thư thì ngẩng cao đầu nhận lấy vị trí của tôi bằng nụ cười đắc thắng mà cô ta không còn buồn che giấu nữa. Họ vẫn tin rằng mình vừa thắng một người học trò cứng đầu, vừa giữ được mẫu băng quý nhất và vừa loại bỏ được tiếng nói duy nhất dám làm chậm bước tiến của họ. Chỉ có bàn tay tôi đang siết nhẹ trong túi áo là biết rõ một điều. Bản sao nhật ký thực địa ghi lại từng lần tôi phát hiện dấu hiệu bất thường và từng lần cảnh báo của tôi bị bác bỏ đã được lưu giữ ở một nơi nằm ngoài tầm tay của cả nhóm từ trước buổi sáng hôm nay. Và trên bàn họp mà họ sắp ngồi xuống để hoàn tất việc bàn giao, vẫn còn một tờ biên bản đang chờ chữ ký của chính người nhận mới. Dòng cảnh báo nằm ngay ở trang đầu tiên, mà chưa một ai trong số họ buồn đọc kỹ.