Chương 2: Chữ Ký Nhận Cảnh Báo Và Cánh Cửa Khép Lại

Tôi bước vào phòng họp khi giáo sư Lâm đã ngồi ở vị trí đầu bàn, trước mặt ông là tập hồ sơ mà không ai chịu mở đến trang đầu tiên. Bạch Nguyệt Thư ngồi bên phải ông, hai tay ôm chìa khóa kho lạnh như ôm một phần thưởng vừa được trao, còn chiếc thẻ ra vào của tôi vẫn nằm lại trong kho như một dấu chấm hết chưa ai dám nhìn thẳng. Chu Minh Khôi ngồi ở cuối bàn cùng mấy người trong nhóm, tất cả đều cúi đầu tránh ánh mắt tôi, bởi họ đều biết buổi họp này không phải để bàn giao công việc, mà để buộc tôi ký cho xong phần trách nhiệm cuối cùng.

Giáo sư Lâm giữ giọng ôn hòa đến mức gần như mệt mỏi, ông cất lời dỗ dành tôi như dỗ một người đang giận dỗi vô cớ: "Diệu Cầm, thầy biết em chịu nhiều áp lực, nhưng việc của tập thể không thể vì một lúc nóng giận mà làm phức tạp thêm." Ông đưa tay đẩy tập hồ sơ về phía tôi, ngón tay cố ý dừng lại ngay phần tên người nhận mà bỏ qua trang cảnh báo nằm phía dưới. Trong khoảnh khắc ấy tôi bỗng nhớ rất rõ kiếp trước, cũng bằng giọng ôn hòa này, ông đã bảo tôi đừng vì một lớp tro chưa chắc chắn mà hủy hoại tương lai của cả nhóm, rồi để tôi một mình gánh lấy bản kết luận sai cho đến ngày không còn ai nghe điện thoại của tôi nữa.

Tôi kéo ghế ngồi xuống, lật đúng trang cảnh báo và đặt bản đồ phân tầng do chính mình vẽ tay suốt mười lăm năm lên mặt bàn. Giọng tôi chậm và rõ, từng chữ đều không cao hơn mức cần thiết: "Thầy, em chỉ ghi lại điều em đã phát hiện, người tiếp tục nghiên cứu có quyền quyết định, nhưng phải biết mình đang nhận trách nhiệm gì." Tôi chỉ vào hai vệt tro sẫm màu nằm cách nhau không xa trên bản đồ, một lớp thuộc về thời kỳ ẩm lạnh rất xa, một lớp xuất hiện muộn hơn hàng nghìn năm, giữa chúng là dấu hiệu tái lắng đọng rõ đến mức không thể gọi là nhầm lẫn của mắt.

Nếu ai đó ghép hai lớp ấy thành một mốc duy nhất, toàn bộ chuỗi niên đại phía sau sẽ lệch đi theo. Một lớp bụi bị đặt sai thời điểm sẽ khiến hàng nghìn năm lịch sử khí hậu bị đọc sai theo nó. Đó không phải là một nỗi lo thoáng qua, mà là điều tôi đã đối chiếu nhiều lần trên chính mẫu vật này.

Giáo sư Lâm khẽ nhíu mày, ông gạt nhẹ tay tôi ra khỏi bản đồ, giọng vẫn điềm đạm nhưng đã lộ ra sự khó chịu bị nén xuống: "Những cảnh báo này thầy đã nghe rồi, bây giờ điều quan trọng là không để nó làm ảnh hưởng đến buổi công bố sắp tới của Nguyệt Thư." Ông nói tiếp bằng thứ đạo lý quen thuộc đã trói tôi suốt mười lăm năm: "Người làm nghiên cứu lâu năm phải biết đặt danh dự chung của viện lên trên sự thận trọng của cá nhân, em không thể cứ giữ khư khư một nỗi lo chưa được chứng minh." Tôi nhìn ông rất lâu, lòng tôi không còn run như kiếp trước nữa, chỉ còn một sự tỉnh táo lạnh lẽo khiến tôi nhận ra ông không hề không hiểu, ông chỉ không muốn hiểu khi sự thật ấy chắn đường người ông đã chọn.

Bạch Nguyệt Thư cúi đầu, đôi vai khẽ run lên đúng lúc cần được che chở nhất, cô ta cất giọng nghẹn lại như sắp khóc: "Chị, em chỉ muốn học hỏi từ chị và tiếp tục phần việc còn dang dở, em thật sự không ngờ chị lại lạnh lùng đến mức muốn để lại rắc rối cho em ngay từ ngày đầu tiên." Miệng cô ta nói không muốn nhận công, nhưng tay cô ta lại siết chặt chìa khóa kho lạnh hơn nữa, như sợ chỉ cần buông ra một giây thì mẫu băng, bục phát biểu và suất đi xa kia sẽ quay về đúng tay người đã làm ra chúng. Tôi đáp lại bằng giọng nhẹ đến mức chính mình cũng nghe thấy sự dứt khoát trong đó: "Muốn học thì phải tự đọc mẫu vật, không thể chỉ nhận tên trên kết quả rồi chờ người khác gánh phần sai."

Tôi đẩy phần giấy về phía Nguyệt Thư, đặt bút lên đúng dòng xác nhận đã nhận cảnh báo, rồi nhìn thẳng vào cô ta để cô ta không còn chỗ trốn sau những giọt nước mắt chực rơi. Tôi nói rõ ràng trước mặt cả phòng: "Cô ký nhận mẫu băng thì cũng ký nhận luôn phần cảnh báo này, từ giờ người công bố kết luận sẽ tự chịu trách nhiệm về kết luận của mình." Giáo sư Lâm lập tức đưa tay giữ tập hồ sơ lại, giọng ông trầm xuống và mang theo uy quyền của một người thầy đã quen ra lệnh: "Diệu Cầm, bỏ phần này ra, chỉ cần ghi đã bàn giao đầy đủ mẫu vật là được, đừng biến một buổi bàn giao thành bản án cho hậu bối của mình." Tôi không rút tay lại, tôi đáp bằng giọng bình thản không hề nhường một phân: "Em sẽ không ký vào một bản thiếu sự thật, thưa thầy."

Cả phòng họp bỗng im phăng phắc, đến mức tôi nghe rõ tiếng bút của Nguyệt Thư chạm vào mặt giấy rồi khựng lại, bởi cô ta hiểu lần này không còn ai ký thay, khóc thay hay chịu thay cho mình nữa. Cô ta ngẩng lên nhìn giáo sư Lâm như chờ một lời che chắn cuối cùng, nhưng ông chỉ mím môi gật đầu rất khẽ, vì buổi công bố của ông không thể chậm lại chỉ vì một dòng cảnh báo mà ông đã quyết tâm coi như không tồn tại. Nguyệt Thư cắn nhẹ môi dưới, cuối cùng vẫn ký tên mình dưới dòng chữ xác nhận đã được nghe và đã nhận rõ nguy cơ sai lệch niên đại, nét bút run nhưng không thiếu một chữ nào. Ngay sau đó giáo sư Lâm cũng ký xác nhận của người chủ trì buổi bàn giao, động tác của ông nhanh và dứt khoát như thể chỉ cần ký cho xong thì sự thật kia sẽ tự biến mất khỏi mẫu băng.

Vừa đặt bút xuống, Nguyệt Thư đã đứng dậy ôm tập hồ sơ vào ngực, nước mắt trong mắt cô ta biến mất nhanh đến mức khiến mấy người ngồi cuối bàn cũng phải ngẩng lên nhìn. Cô ta hướng về phía cả nhóm, giọng cô ta bỗng trở nên trong trẻo và tự tin khi cô ta tuyên bố: "Từ hôm nay em sẽ tiếp tục phát triển phương pháp phân tích cốt lõi mà em đã theo đuổi bấy lâu, em nhất định không phụ sự tin tưởng của thầy." Tôi nghe câu ấy mà chỉ thấy lạnh ở sống lưng, bởi phương pháp cốt lõi kia là thứ tôi đã thức trắng vô số đêm trong trạm núi để sửa từng sai số nhỏ, còn cô ta chưa từng tự phân tích trọn vẹn một chuỗi lớp băng nào từ đầu đến cuối. Thế nhưng không một ai trong phòng lên tiếng đính chính, và sự im lặng đồng loạt ấy một lần nữa cho tôi biết mình rời đi là đúng, vì ở nơi này sự thật chỉ được phép tồn tại khi nó không làm ai mất mặt.

Tôi đứng dậy thu lại bản đồ phân tầng và cuốn nhật ký thực địa của mình, những thứ do chính tôi xây dựng và ghi chép bằng mười lăm năm lao động, còn toàn bộ mẫu vật và tài sản của nhóm tôi để lại nguyên vẹn trên bàn. Tôi nói với giáo sư Lâm bằng giọng tôn trọng cuối cùng dành cho một người thầy cũ: "Thầy, em xin rút khỏi chuyến khảo sát tiếp theo, em cũng không giữ chìa khóa kho lạnh và không còn phụ trách bất kỳ phần nào của công trình này nữa." Ông ngẩng đầu nhìn tôi, trong ánh mắt ông thoáng qua một sự sững sờ rất nhanh rồi lập tức bị cơn giận vì bị chống đối che lấp. Giáo sư Lâm hạ giọng xuống, ánh mắt ông dừng lại trên dòng cảnh báo vừa được ký, từng chữ đều nén chặt sự khó chịu: "Diệu Cầm, em nhất quyết ghi dòng này vào, nếu buổi công bố bị chậm lại, nếu suất đi xa của Nguyệt Thư bị ảnh hưởng, thì chính em sẽ phải chịu tiếng là người làm khó hậu bối."

Tôi gật đầu rất nhẹ, không tranh cãi thêm một lời nào về tiếng làm khó mà ông vừa gán cho tôi, bởi tôi đã nghe đủ những lời như thế trong cả một kiếp người rồi. Tôi đáp lại bằng giọng ngắn gọn và lạnh: "Em chỉ để lại đúng sự thật em đã phát hiện, thưa thầy." Âm thanh duy nhất còn lại trong phòng là tiếng bút được đặt xuống bàn và tiếng giấy được gấp lại trong tay Nguyệt Thư. Nỗi đau vẫn nhói lên ở nơi sâu nhất trong ngực, vì mười lăm năm tuổi trẻ không thể cắt bỏ bằng một động tác, nhưng tôi không dừng lại, bởi dừng lại thêm một lần nữa chính là tự tay ký vào cái chết thứ hai của mình.

Trước khi rời khỏi viện, tôi ghé qua phòng hợp tác lưu trữ độc lập để đối chiếu lại bộ dữ liệu gốc mà tôi đã gửi giữ từ nhiều tháng trước, khi những nghi ngờ đầu tiên về hai lớp tro bắt đầu khiến tôi mất ngủ. Mọi bản ghi, bản đồ phân tầng và kết quả phân tích do chính tôi thực hiện đều nằm yên ở đó, có nguồn gốc rõ ràng, có thời điểm rõ ràng. Chúng không nằm trong tay nhóm cũ để bị đổi tên thêm một lần nữa.

Tôi không mang theo bất kỳ mẫu vật nào của tập thể, cũng không lấy đi một trang hồ sơ không thuộc về mình, tôi chỉ mang theo phần lao động mà pháp luật và lương tâm đều công nhận là của tôi. Chính sự rạch ròi ấy khiến bước chân tôi nhẹ hơn khi rời khỏi cổng viện. Từ nay nếu họ muốn đổ lỗi rằng tôi giấu lỗi hay mang tài liệu của nhóm đi mất, chữ ký của chính họ sẽ là câu trả lời đầu tiên. Đường rời khỏi đỉnh núi cũ dài và lặng, sương trắng chạm vào từng nhịp thở chậm của tôi, hơi lạnh bám suốt mười lăm năm trên vai áo cũng theo đó mà buông dần.

Trạm quan sát khí hậu độc lập nằm ở một vùng núi khác, nhỏ hơn viện cũ rất nhiều, kinh phí ít đến mức nhiều thiết bị phải dùng chung, nhưng không khí ở đó sạch theo một nghĩa hoàn toàn khác. Trưởng trạm Vũ Thanh Sơn ra đón tôi ở bậc thềm phủ sương, anh bắt tay tôi rất ngắn rồi hỏi thẳng bằng giọng bình tĩnh và tôn trọng: "Cô Cầm, cô muốn phân chia phần việc thế nào để mọi người cùng chịu trách nhiệm đúng chuyên môn của mình."

Tôi đứng lặng mất vài giây, bởi suốt mười lăm năm ở nhóm cũ chưa từng có ai hỏi tôi muốn làm phần nào, họ chỉ hỏi vì sao tôi chưa làm hộ, vì sao tôi chưa cứu kịp và vì sao tôi chưa chịu nhường thêm. Lần đầu tiên có người hỏi ý kiến tôi trước khi quyết định thay tôi. Sự bình thường giản dị ấy lại khiến cổ họng tôi nghẹn lại hơn mọi lời an ủi.

Anh Sơn giới thiệu tôi với Nguyễn Lan Chi, một nghiên cứu sinh trẻ phụ trách ghi chép, và Hoàng Minh Quân, kỹ thuật viên trực tiếp khoan mẫu, cả hai đều đứng dậy chào tôi bằng thái độ lễ phép nhưng không hề sợ sệt. Lan Chi gọi tôi là cô, giọng cô nhanh nhẹn và thành thật: "Em còn thiếu kinh nghiệm phân tích sâu, phần nào em chưa chắc em sẽ hỏi cô, nhưng em sẽ tự ghi và tự chịu phần việc của mình." Minh Quân cũng gật đầu, anh xưng em và nói bằng giọng chắc nịch của người quen làm việc nặng: "Phần khoan mẫu em làm đến đâu em sẽ ký tên đến đó, cô chỉ cần chỉ cho em chỗ nào còn chưa đúng." Tôi nhìn hai cái tên được ghi cạnh nhau trên bảng phân công, kích thước chữ như nhau, không ai bị thu nhỏ thành một dòng ghi chú dưới chân trang của người khác, và tôi bỗng hiểu thế nào là một tập thể không cần ai phải biến mất.

Buổi chiều hôm ấy, khi đối chiếu mặt cắt của một mẫu băng nhỏ vừa đưa về trạm, Lan Chi phát hiện mình đã ghi lệch vị trí của một lớp băng mỏng so với dấu mốc của Minh Quân. Cô không khóc, không tìm lý do và cũng không chờ tôi âm thầm sửa lại như cách Nguyệt Thư vẫn làm mỗi khi sai sót xuất hiện. Lan Chi chủ động giơ tay, giọng cô hơi run nhưng rất rõ ràng khi cô nhận lỗi trước mặt mọi người: "Cô, phần ghi chép này là lỗi của em, em xin được làm lại từ đầu và tự giải thích nguyên nhân để lần sau không lặp lại nữa." Tôi ngồi xuống bên cạnh cô, không cầm bút sửa thay lấy một dòng, mà chỉ hướng dẫn cô lần ngược lại từng dấu mốc để tự tìm ra chỗ lệch, bởi giúp một người trưởng thành khác hẳn với việc gánh thay cả cuộc đời cho một người không chịu lớn.

Khi phần việc được làm lại xong, anh Sơn nhìn đồng hồ rồi nhắc tôi bằng giọng tự nhiên như nhắc một việc hiển nhiên: "Cô Cầm, hôm nay đến lượt cô nghỉ sớm, phần trực kho đã có người khác chia nhau rồi." Tôi ngẩng lên, bàn tay đang cầm bút bỗng khựng lại, vì ở kiếp trước cho đến tận ngày gục xuống trong chuyến khảo sát cuối cùng cũng chưa từng có một ai hỏi tôi có mệt không. Minh Quân vừa sắp xếp lại dụng cụ vừa nói bằng giọng nhẹ và chân thành: "Cô cứ nghỉ đi, việc của ai người ấy làm, mai chúng ta lại đối chiếu cùng nhau." Tôi bước ra khỏi phòng làm việc khi trời đã ngả chiều, hơi lạnh của núi chạm lên mặt nhưng không còn buốt như hơi lạnh trong kho bảo quản cũ, bởi lần này tôi biết mình không phải ở lại một mình để giữ phần việc của tất cả mọi người.

Tối hôm đó, trong căn phòng nhỏ của trạm mới, tôi mở lại cuốn nhật ký thực địa đã theo mình suốt nhiều năm để sắp xếp những ghi chép cần dùng cho hướng nghiên cứu riêng. Tôi bỗng dừng lại ở những trang ghi về chuỗi dấu hiệu nằm sâu phía dưới hai lớp tro bị ghép nhầm, nơi cấu trúc băng và những biến đổi rất nhỏ trong thành phần của nó không chỉ nói về một sai lệch niên đại đơn thuần. Đối chiếu với bản đồ phân tầng độc lập của mình, tôi nhận ra đó có thể là dấu vết của một thời kỳ hạn hán cổ đại kéo dài hơn nhiều so với những kết luận hiện tại, một hướng đi quan trọng mà nhóm cũ đã bỏ qua vì quá bận bảo vệ bục phát biểu của Nguyệt Thư. Tim tôi đập chậm lại trong sự tỉnh táo kỳ lạ, không phải vì tham vọng muốn chứng minh ai sai, mà vì lần đầu tiên tôi thấy phần đời còn lại của mình có một con đường không cần xin phép người thầy cũ mới được bước đi.

Đúng lúc ấy điện thoại trên bàn khẽ rung lên, màn hình hiện tên Chu Minh Khôi, học trò cũ từng ngồi im lặng trong phòng họp sáng nay khi nhìn tôi bị buộc phải nhường đi tất cả. Minh Khôi cất giọng ngập ngừng và đầy áy náy ở đầu dây bên kia, anh gọi tôi là chị rồi nói rất chậm: "Chị, em chỉ muốn báo một tin, chiều mai Nguyệt Thư sẽ công bố kết quả đầu tiên, cô ấy dùng đúng lớp tro mà chị đã cảnh báo để làm mốc cho toàn bộ chuỗi niên đại." Tôi nhìn xuống dòng cảnh báo đã được ký nhận trong túi tài liệu của mình, nét mực đã khô, rồi tôi đáp lại bằng một câu rất ngắn: "Người đã ký thì phải tự chịu trách nhiệm." Tôi tắt máy, đặt điện thoại úp xuống bàn rồi quay lại với cuốn nhật ký đang mở, bởi lần đầu tiên trong hai kiếp người, tôi biết mình không cần chạy về chỉ vì người khác đang bắt đầu gặp rắc rối.