Chương 1: Bảy Năm Dựng Nên Đế Chế, Một Chữ Ký Xóa Sạch Tên Người Sáng Tạo

Ngày Thiên Phúc công bố bổ nhiệm giám đốc công nghệ và phương án chia thưởng cuối năm cũng là ngày tên tôi biến mất khỏi chính hệ thống dự báo. Hệ thống ấy tôi đã mất bảy năm để xây dựng cho hai trăm cửa hàng. Trên màn hình lớn giữa phòng họp, Đinh Yến Chi được giới thiệu là người sáng tạo bộ não dự báo nhu cầu. Tôi ngồi ở hàng ghế đối diện như một nhân viên kỹ thuật vô danh. Tôi vừa được gọi vào để chứng kiến thành quả của người khác. Trước mặt tôi, ngoài hồ sơ xác nhận quyền sáng tạo mang tên cô ta, còn có quyết định cắt giảm ba mươi phần trăm lương cơ bản của tôi. Phương án chi trả ấy loại bỏ toàn bộ khoản thưởng thành tích suốt bảy năm. Suốt bảy năm ấy, chính hệ thống này đã giúp Thiên Phúc giảm lượng hàng tồn đọng, tránh những đợt thiếu hàng kéo dài và tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí vận hành. Vậy mà phần thưởng dành cho người dựng nên nó lại là một chữ ký cướp công. Phần thưởng ấy còn là một cái gật đầu chấp nhận bị hạ lương.

Tiếng vỗ tay vang lên gượng gạo quanh bàn họp dài, phần lớn ban lãnh đạo đều nhìn về phía cha con Chủ tịch Khiêm với nụ cười lấy lòng đã được tập dượt quá kỹ. Đỗ Thùy Linh ngồi giữa đội kỹ thuật, hai tay đặt yên trên tập hồ sơ, là người duy nhất không vỗ tay khi Yến Chi đứng lên nhận hoa và lời chúc mừng. Cô biết rõ từng đêm trắng của tôi trong trung tâm điều hành dữ liệu. Cô biết từng lần tôi phải viết lại thuật toán khi hành vi mua sắm thay đổi. Sự thay đổi ấy diễn ra theo khu vực, theo mùa vụ và theo biến động giá. Giám đốc Bảo ngồi bên cạnh Chủ tịch Khiêm, lật nhẹ phương án tài chính rồi gật đầu. Thái độ của ông ta như thể việc cắt thưởng của tôi chỉ là một phép tính nhỏ. Việc ấy không đáng làm mất đi bầu không khí vui vẻ của buổi lễ.

Chủ tịch Khiêm đặt cây bút xuống ngay trên hồ sơ xác nhận, vỗ nhẹ lên vai tôi rồi mỉm cười với vẻ thân tình của một người anh cả bao dung. Ông cất giọng chậm rãi và đầy dụng ý: "Cậu Triết, công ty đã nuôi dưỡng cậu suốt bảy năm, đến lúc cần vì đại cục thì người có năng lực càng phải biết hy sinh làm gương. Yến Chi là người nhà, cũng là tương lai của Thiên Phúc, cậu ký xác nhận để cháu nó có danh chính ngôn thuận mà tiếp quản. Còn chuyện lương thưởng thì sau này công ty ổn định sẽ tính lại cho cậu." Tôi nhìn cây bút nằm chéo trên dòng chữ ghi nhận Yến Chi là người sáng tạo toàn bộ hệ thống, và tôi hiểu thứ ông ta muốn không phải là một chữ ký hành chính. Ông ta muốn tôi tự tay đóng dấu lên sự dối trá ấy. Từ hôm nay mọi công lao đều thuộc về con gái ông ta. Còn tôi vẫn phải ở lại gánh hệ thống trong bóng tối. Mức lương của tôi vừa bị cắt.

Yến Chi ôm bó hoa trước ngực, nghiêng đầu giữ nụ cười khiêm tốn rất vừa vặn trước ống kính nội bộ, cô nói bằng giọng nhẹ nhàng nhưng từng chữ đều cố tình để cả phòng nghe rõ: "Anh Triết, tôi chỉ muốn tiếp nối di sản mà tập thể đã xây dựng, mong anh đừng vì chút quyền lợi cá nhân mà làm khó ban lãnh đạo trong lúc giao thời. Từ nay công nghệ của Thiên Phúc cần một tư duy mới, hiện đại hơn, chứ không thể mãi dựa vào những mô hình cũ đã lỗi thời." Cô ta nói tiếp nối di sản, nhưng tay lại đặt lên hồ sơ cướp công như đặt lên tài sản riêng vừa được sang tên. Đội kỹ thuật phía dưới đồng loạt cúi đầu hoặc gật gù phụ họa, không một ai dám nhắc rằng mô hình bị gọi là lỗi thời ấy đang vận hành cho hai trăm cửa hàng ngoài kia. Trong khoảnh khắc ấy tôi chợt hiểu. Họ đã đinh ninh rằng một người nặng lòng với đứa con tinh thần như tôi sẽ lại nuốt xuống ấm ức như mọi lần. Tôi sẽ tiếp tục thức đêm cứu hệ thống. Để sáng hôm sau kẻ khác đứng lên nhận tràng pháo tay. Họ đã nhầm.

Tôi đẩy hồ sơ xác nhận trở lại giữa bàn, giữ giọng bình thản và chia rõ từng điều. Cách nói của tôi như khi tôi vẫn trình bày một phương án kỹ thuật trước hội đồng. Tôi nói rành rọt để không ai có thể vờ như nghe không rõ: "Thứ nhất, tôi không ký xác nhận một người khác là người sáng tạo công trình do chính tôi xây dựng suốt bảy năm. Thứ hai, lương và thưởng là quyền lợi theo hợp đồng lao động, không phải ân huệ để ban lãnh đạo tùy ý cắt giảm rồi hứa hẹn bù đắp bằng tình nghĩa. Thứ ba, kể từ thời điểm này, tôi chỉ thực hiện đúng những nghĩa vụ được ghi trong hợp đồng và văn bản bàn giao, không thêm bất kỳ hỗ trợ riêng nào ngoài phạm vi đó." Cả phòng họp lập tức im lặng, đến tiếng lật giấy trên bàn cũng dừng lại. Tôi không đập bàn, không kể công và cũng không cần phải lớn tiếng. Sự thật nằm trong lịch sử phát triển của từng phiên bản. Sự thật nằm trong từng dấu thời gian của những đêm tôi sửa hệ thống. Khi ấy cả tòa nhà đã tắt đèn. Sự thật không cần gào.

Từ trong cặp tài liệu, tôi lấy ra thông báo chấm dứt hợp đồng lao động đúng thời hạn báo trước. Tôi đặt nó ngay ngắn bên cạnh quyết định hạ lương của chính mình. Tôi nhìn thẳng về phía Chủ tịch Khiêm. Tôi nói tiếp với thái độ dứt khoát và không để lại một kẽ hở cho sự mặc cả: "Tôi đề nghị công ty xử lý việc chấm dứt hợp đồng theo đúng thỏa thuận đã ký. Đồng thời lập danh mục bàn giao toàn bộ tài sản, tài liệu và mã nguồn. Những thứ ấy thuộc phạm vi sở hữu của doanh nghiệp. Phần nào thuộc về Thiên Phúc, tôi sẽ bàn giao đầy đủ, không thiếu một hạng mục. Phần nào là tài sản trí tuệ cá nhân của tôi, được phát triển trước khi tôi gia nhập công ty. Phần đó chỉ cấp phép sử dụng theo thỏa thuận riêng. Phần đó không nằm trong hồ sơ tài sản của Thiên Phúc." Nụ cười trên mặt Chủ tịch Khiêm tắt dần, còn Giám đốc Bảo khẽ ho một tiếng rồi cúi xuống giả vờ xem lại con số trên phương án tài chính. Họ chuẩn bị sẵn một buổi lễ để tôi cúi đầu ký tên, nhưng lại không hề chuẩn bị cho khả năng tôi đặt xuống một tờ giấy khác. Tôi không cúi đầu.

Chủ tịch Khiêm tựa người vào ghế, nụ cười thân tình biến mất, thay vào đó là ánh mắt lạnh của một người đã quen ra lệnh suốt mấy chục năm, ông hạ giọng xuống đầy đe dọa: "Cậu Triết, cậu nên nghĩ kỹ trước khi bước ra khỏi cánh cửa này, ngành bán lẻ này nhỏ lắm. Chỉ cần tôi nói một tiếng thì không một doanh nghiệp tử tế nào dám nhận một kẻ vừa nghỉ việc đã quay lưng với nơi nuôi dưỡng mình đâu. Đừng tưởng rời khỏi Thiên Phúc là cậu sẽ có đường sống tốt hơn, người biết điều mới đi được đường dài." Lời đe dọa ấy được nói ra ngay trước mặt toàn bộ ban lãnh đạo, như một bản án phong tỏa sự nghiệp dành cho bất kỳ ai dám từ chối làm con ngựa thồ ngoan ngoãn. Ông ta vừa muốn cắt lương của tôi, cướp công của tôi, lại vừa muốn bịt kín mọi con đường rời đi của tôi bằng nỗi sợ mất danh tiếng. Hóa ra bảy năm tình nghĩa trong miệng ông ta chỉ có một chiều. Tôi phải biết ơn vì được bóc lột. Còn ông ta có quyền định đoạt cả tương lai của tôi. Ông ta định đoạt sau khi đã lấy sạch thành quả.

Yến Chi đặt bó hoa xuống bàn, khoanh tay nhìn tôi với vẻ thương hại của kẻ đã chắc chắn nắm được chiếc ghế cao hơn, cô nhếch môi và nói bằng giọng tự tin đến ngạo mạn: "Anh Triết, anh đừng bốc đồng vì tự ái, hệ thống này rời tay anh vẫn chạy bình thường, thậm chí còn chạy tốt hơn khi không bị tư duy cũ kìm hãm. Tôi nói trước để anh khỏi thất vọng, chỉ trong vòng một tháng anh sẽ phải quay lại đây xin việc, đến lúc đó vị trí dành cho anh chưa chắc còn được như hôm nay đâu." Vài tiếng cười khẽ bật ra từ phía những người đang muốn lấy lòng giám đốc công nghệ mới, nghe vừa rẻ tiền vừa quen thuộc. Trong mắt họ, tôi chỉ là một kẻ làm thuê không có gia thế, cha từng giao hàng, mẹ bán hàng ăn sáng, may mắn được Thiên Phúc cho một chỗ đứng nên phải biết cúi đầu suốt đời. Họ không hiểu rằng thứ giữ tôi ở lại từng ấy năm không phải là nỗi sợ. Đó là trách nhiệm của một người làm nghề với chính công trình do mình dựng nên. Sợi dây trách nhiệm ấy đã bị chính họ cắt đứt trong buổi sáng hôm nay.

Tôi đứng dậy, cài lại nút áo, nhìn lướt qua những gương mặt từng gọi tôi vào lúc nửa đêm mỗi khi hệ thống báo lỗi đỏ và giờ lại im lặng nhìn tôi bị xóa tên. Tôi đáp lại Chủ tịch Khiêm bằng giọng đều đặn, không oán hận và cũng không van xin: "Bảy năm qua, tôi nhận lương để tạo ra giá trị cho công ty, tôi chưa từng nhận tiền để bán đi danh dự nghề nghiệp của mình. Ông có thể giữ lại chiếc ghế, giữ lại quyết định hạ lương và giữ lại bản hồ sơ sai sự thật ấy. Nhưng ông không có quyền giữ tôi ở lại. Ông không có quyền buộc tôi tiếp tục gánh trách nhiệm cho những quyết định không còn thuộc về tôi." Đỗ Thùy Linh ngẩng lên nhìn tôi, môi cô mím chặt, trong ánh mắt có cả sự áy náy của một người đã im lặng quá lâu. Tôi không trách cô, bởi tôi biết trong căn phòng này, sự im lặng nhiều khi chỉ là cách những người không có quyền lực tự bảo vệ miếng cơm của mình. Điều tôi cần làm không phải là tìm kiếm một tiếng nói bênh vực muộn màng. Tôi phải tự mình khép lại cánh cửa. Cánh cửa ấy lẽ ra phải khép từ lần đầu tiên. Đó là lần họ coi sự tận tụy của tôi là nghĩa vụ hiển nhiên. Cánh cửa đã khép.

Chiều hôm đó, khi phòng họp đã vắng người, tôi mở hệ thống quản trị nội bộ bằng tài khoản cá nhân của mình. Tôi kiểm tra lại toàn bộ danh mục quyền truy cập. Danh mục ấy gắn với tên Đặng Minh Triết. Từng quyền quản trị do tôi nắm giữ đều thuộc diện phải bàn giao theo quy trình chấm dứt hợp đồng. Tôi gửi yêu cầu xác nhận thời điểm thu hồi đúng vào ngày cuối cùng làm việc. Thời điểm ấy không sớm hơn và cũng không muộn hơn một phút. Riêng thư viện thuật toán tối ưu cốt lõi do tôi tự phát triển từ trước khi bước chân vào Thiên Phúc vẫn nằm trong thỏa thuận cấp phép riêng. Thỏa thuận có điều khoản chấm dứt quyền sử dụng khi quan hệ lao động kết thúc. Điều khoản ấy cũng áp dụng khi bên sử dụng vi phạm cam kết về quyền tác giả. Tôi không phá hoại bất kỳ dữ liệu nào của doanh nghiệp, không giữ lại mã nguồn thuộc về công ty. Tôi cũng không để lại bất kỳ lời cảnh báo thừa thãi nào trong hồ sơ. Tôi chỉ lấy lại đúng thứ thuộc về mình. Kẻ tiếp quản đã tuyên bố hệ thống rời tay tôi vẫn chạy tốt hơn, vậy thì họ nên có đủ năng lực để tự chứng minh câu nói ấy bằng chính bàn tay của mình. Tôi chỉ lấy phần của tôi.

Trên màn hình, dòng trạng thái của giấy phép sử dụng thư viện thuật toán cá nhân lặng lẽ chuyển sang chờ chấm dứt hiệu lực. Hiệu lực ấy chấm dứt vào thời điểm hợp đồng của tôi chính thức kết thúc. Còn bên ngoài phòng họp, ban lãnh đạo vẫn đang nâng ly chúc mừng Yến Chi. Họ chúc mừng Thiên Phúc đã bước sang một thời kỳ mới. Thời kỳ ấy không còn phụ thuộc vào Đặng Minh Triết. Chủ tịch Khiêm cười lớn, tuyên bố công ty vẫn vận hành bình thường mà không cần tôi. Còn Yến Chi cầm tập hồ sơ nghỉ việc của tôi trên tay với vẻ đắc thắng. Cô ta như vừa thắng xong một trận chiến không tốn một giọt mồ hôi. Không một ai trong số họ biết rằng tôi vừa kích hoạt đúng quy trình chấm dứt giấy phép đối với phần tối ưu quan trọng nhất. Họ vẫn tưởng phần ấy đã nằm gọn trong gói tài sản được bàn giao. Khi Yến Chi ngẩng đầu lên và ánh mắt vô tình chạm vào dòng thông báo xác nhận vừa hiện trên màn hình quản trị, nụ cười tự mãn trên môi cô khựng lại lần đầu tiên.