Chương 10: Tranh Hỏng Có Thể Phục Hồi, Lòng Tin Đã Chết Không Bao Giờ Quay Lại

Anh ta quỳ ngay trước mũi giày của tôi, hai đầu gối chạm xuống nền đá lạnh của hành lang mà không hề đỡ lấy thân mình, chiếc khung gỗ dát vàng trống rỗng vẫn bị anh ta ôm chặt trước ngực như ôm lấy chút danh phận cuối cùng đã mục ruỗng từ bên trong. Hai nhân viên bảo vệ vừa bước tới đã dừng lại khi ông Đinh Thái Sơn khẽ giơ tay ra hiệu, bởi ông hiểu có những lời phải để người ta tự nói hết một lần cho trọn, dù muộn đến đâu cũng không còn ai có nghĩa vụ phải nghe thêm lần thứ hai. Tôi đứng yên, tập hồ sơ dự án mới vẫn nằm ngay ngắn trong tay, ánh nắng trắng từ ô cửa lớn phía cuối hành lang chiếu xuống vai áo anh ta và làm rõ từng nếp nhăn, từng vệt bụi bẩn trên bộ đồ từng một thời được là phẳng để bước lên sân khấu. Mười sáu năm sống chung, tôi chưa từng thấy Phạm Duy Trạch ở khoảng cách gần như thế mà lại xa đến thế, gần đến mức tôi nhìn thấy đôi môi anh ta run lên, xa đến mức trong lòng tôi không còn nổi lên một gợn thương xót hay oán hận nào. Anh ta ngẩng mặt lên, đôi mắt đỏ hoe và giọng nói vỡ ra trong hơi thở đứt quãng khi anh ta gọi tên tôi rồi nói rằng anh ta biết mình không còn tư cách xin tôi quay về, nhưng vẫn xin tôi nghe anh ta nói hết những gì anh ta đã giấu suốt mười sáu năm qua.

Phạm Duy Trạch cúi đầu, nước mắt rơi xuống mu bàn tay đang bám vào mép khung khi anh ta nghẹn giọng thú nhận rằng anh ta biết rõ căn nhà của bà ngoại tôi là nơi nương tựa cuối cùng của tôi, biết rõ tôi đã bán nó không một lời than để trả nợ thế chấp cho dinh thự họ Phạm và mua tơ lụa cổ cứu bức tranh tổ tiên đang mục nát. Anh ta nói tiếp bằng giọng khàn đặc rằng anh ta cũng biết tôi đã từ bỏ suất học tập quốc tế mà cả đời người làm nghề phục chế chỉ dám mơ một lần, chỉ vì anh ta từng hứa sẽ cùng tôi giữ bộ sưu tập cho tử tế, và tôi đã tin lời hứa ấy mà ở lại. Mỗi lời anh ta nói ra đều đúng, đúng đến mức nhói buốt, bởi đó không phải là những chuyện anh ta vừa phát hiện sau khi mất trắng, mà là những chuyện anh ta đã biết từ đầu và vẫn lựa chọn im lặng để hưởng lợi. Tôi nghe mà nhớ lại những đêm mình cúi xuống bàn phục chế đến hoa mắt, nhớ cảm giác tay mình run lên khi ký giấy bán căn nhà có bàn thờ của bà ngoại, và nhớ cả niềm tin ngây ngốc rằng chỉ cần mình cứu được tranh thì người ta sẽ nhớ mình đã từng cứu lấy cả một gia tộc. Hóa ra anh ta nhớ hết, chỉ là khi còn ở trên cao, anh ta thấy những hy sinh ấy chưa đủ nặng để phải cúi đầu cảm ơn một lần cho tử tế.

Phạm Duy Trạch hít một hơi run rẩy, hai vai sụp hẳn xuống khi anh ta tiếp tục thú nhận bằng giọng đứt đoạn rằng chính anh ta đã cho người chuyển bảy bức nguyên tác ra khỏi kho trong đêm, thay bản sao vào những chiếc khung cũ rồi bán chúng đi dưới danh nghĩa bảo quản đặc biệt. Anh ta nói rằng số tiền ấy anh ta đã dùng để trả những khoản chi tiêu xa xỉ cho bà Đỗ Bích Hạnh, để mua căn hộ cao cấp và mở phòng trưng bày riêng cho Vũ Ngọc Diệp, và để giữ cho cái tên họ Phạm vẫn sáng bóng trước mặt giới sưu tầm trong lúc tôi vẫn phải tự bỏ tiền túi mua từng lọ màu khoáng. Khi nhắc đến chữ ký của tôi, cổ họng anh ta nghẹn lại, anh ta cúi thấp hơn nữa và nói rằng chính anh ta đã cho người mạo danh chữ ký chuyên môn của tôi trên những hồ sơ xác nhận tình trạng nguyên vẹn, biến tôi thành tấm bình phong hợp pháp cho những bức tranh tôi chưa từng chạm tay vào. Tôi nhìn xuống bàn tay anh ta đang siết vào cạnh khung đến trắng bệch và bỗng thấy rõ hơn bao giờ hết rằng thứ anh ta ôm không phải là một tác phẩm, mà là toàn bộ cách sống của anh ta suốt mười sáu năm qua, chỉ còn cái vỏ đẹp đẽ bên ngoài còn ruột bên trong đã bị chính anh ta rút sạch. Anh ta ngẩng lên lần nữa, ánh mắt van lơn và giọng nói gần như cầu khẩn khi anh ta nói rằng anh ta biết mình đã lấy chính mồ hôi và danh dự của tôi để nuôi một người đàn bà khác bước lên vị trí lẽ ra thuộc về tôi.

Anh ta dập đầu xuống nền đá, tiếng trán chạm sàn vang khô và nhỏ trong hành lang vắng khi anh ta khóc lớn hơn và nói rằng anh ta đã dung túng cho bà Đỗ Bích Hạnh sỉ nhục tôi, đã nhìn tôi bị gạt ra ngoài bức ảnh gia tộc ngay trong chính căn nhà tôi bỏ tiền cứu lấy mà vẫn cho rằng tôi sẽ nhẫn nhịn như mọi lần trước. Anh ta nói rằng Vũ Ngọc Diệp đã bỏ đi ngay khi các phòng trưng bày hủy hợp tác, bà Đỗ Bích Hạnh giờ nằm liệt trên giường bệnh vì sốc khi dinh thự bị bán và các khoản bồi thường dồn tới cùng lúc, còn anh ta thì không còn nhà, không còn nghề, không còn một người nào chịu nghe điện thoại nữa. Những lời ấy rơi xuống giữa chúng tôi nặng và trần trụi, không còn lớp sơn phủ hoa mỹ nào che được nữa, và tôi hiểu đây là lần đầu tiên trong đời Phạm Duy Trạch phải tự gọi đúng tên từng việc mình đã làm thay vì đẩy chúng sang cho số phận hay thể diện dòng họ. Nhưng một sự thật được nói ra khi người ta đã mất hết không tự nhiên biến thành một lý do để người bị hại phải quay lại gánh lấy hậu quả thay cho kẻ đã gây ra nó.

Phạm Duy Trạch chống tay xuống đất, cố ngẩng khuôn mặt đẫm nước mắt lên nhìn tôi khi anh ta hạ giọng van xin rằng chỉ cần tôi chịu quay về dinh thự cũ một lần, hoặc chỉ cần tôi đứng ra nhận một dự án phục chế dưới tên chung như trước, anh ta sẽ có cơ hội vay lại chút uy tín để trả dần nợ và giữ lại cho bà Đỗ Bích Hạnh một chỗ nằm điều trị tử tế. Anh ta thề bằng giọng run rẩy rằng từ nay mọi chuyện trong nhà đều nghe theo tôi, tiền bạc giao hết cho tôi giữ, Vũ Ngọc Diệp sẽ không bao giờ xuất hiện nữa, và anh ta sẵn sàng làm bất cứ việc gì, dù là khuân vác hay chạy việc ngoài kho, miễn là tôi đừng bỏ mặc anh ta trong lúc này. Hai nhân viên bảo vệ đứng cách đó vài bước khẽ nhìn nhau, còn ông Đinh Thái Sơn vẫn giữ vẻ điềm đạm và không chen vào một lời nào, bởi ông tôn trọng quyền được quyết định của tôi như ông vẫn luôn làm từ ngày tôi bước chân vào trung tâm này. Tôi nghe hết, không ngắt lời, không tránh ánh mắt anh ta, và cũng không thấy lòng mình mềm đi trước những lời hứa mà mười sáu năm trước anh ta cũng từng nói rất hay khi cần tôi bán nhà, cần tôi thức trắng và cần tôi ký vào những giấy tờ tôi không được phép hỏi sâu. Điều khác biệt duy nhất là ngày ấy tôi còn tin, còn hôm nay trong tôi chỉ còn lại một sự tỉnh táo lạnh và rõ đến mức không một giọt nước mắt muộn màng nào có thể làm mờ đi được nữa.

Tôi khẽ lùi lại nửa bước khi bàn tay anh ta vừa định vươn tới gấu áo tôi, một khoảng lùi rất nhỏ nhưng đủ để ranh giới giữa chúng tôi hiện ra rõ ràng và không thể bị xóa nhòa bằng bất cứ lời van xin nào. Tôi nhìn thẳng vào chiếc khung gỗ dát vàng trống rỗng dưới đất rồi nói bằng giọng điềm tĩnh và rõ từng chữ rằng Phạm Duy Trạch, anh không đánh mất tôi vào ngày hôm nay, anh đã tự tay vứt bỏ tôi từ ngày anh biết rõ tôi đã bán căn nhà của bà ngoại mà vẫn dùng số tiền ấy để đổi lấy một bức tranh giả treo giữa sảnh. Tôi nói tiếp, giọng vẫn đều và không hề cao lên, rằng những bức tranh cổ bị hư hại nặng đến đâu tôi cũng có thể phục hồi, bởi sợi vải đứt còn nối được, lớp màu chết còn bóc tách được, nhưng lòng tin dành cho anh thì không, vì nó không hỏng theo thời gian mà bị chính anh chủ động phá nát trong từng lựa chọn. Tôi khẽ lắc đầu khi anh ta bật khóc gọi tên tôi và nói rõ ràng rằng lúc anh ở trên đỉnh cao tôi đã không cần nữa, thì bây giờ anh rơi xuống bùn tôi lại càng không có lý do gì phải cúi xuống nhặt, không phải vì anh nghèo khó hay mất danh tiếng, mà bởi vì đó là anh.

Phạm Duy Trạch chết lặng, bàn tay đang vươn ra khựng lại giữa không trung rồi rơi xuống bên hông, chiếc khung trong lòng anh ta nghiêng đi và chạm nhẹ vào đầu gối như một thứ đồ thừa không còn ai muốn giữ. Anh ta há miệng như muốn nói thêm điều gì đó về mười sáu năm vợ chồng, về bà Đỗ Bích Hạnh đang nằm viện và về những khoản nợ đang siết chặt lấy cổ anh ta, nhưng rồi anh ta lại cúi đầu xuống vì có lẽ chính anh ta cũng hiểu mọi lời nói thêm lúc này đều chỉ là một lần nữa bắt tôi phải chịu trách nhiệm cho cuộc đời của anh ta. Tôi không trách móc thêm, cũng không nhắc lại từng đêm ho ra máu vì mùi dung môi dưới tầng hầm hay từng lần bị gạt ra ngoài khung hình, bởi những chuyện ấy đã có hồ sơ, có nhân chứng và có cả chính miệng anh ta vừa thừa nhận, tôi không cần phải dùng chúng để làm mình đau thêm một lần nữa. Sự thờ ơ bình thản trong tôi lúc này không phải là tàn nhẫn, mà là dấu hiệu cho thấy cánh cửa ấy đã đóng lại từ rất lâu rồi, đóng từ buổi chiều tôi nhìn thấy vết keo nhựa thông giả trên lớp vải lót công nghiệp và gọi cuộc điện thoại khóa toàn bộ quyền sử dụng chữ ký của mình. Anh ta chỉ là người cuối cùng nhận ra cánh cửa ấy không còn mở, sau tất cả những người từng vỗ tay cho anh ta, từng ăn trên mồ hôi của tôi và từng nghĩ rằng tôi sinh ra là để đứng sau hậu trường.

Ông Đinh Thái Sơn bước tới một bước, giọng nói lịch thiệp và dứt khoát khi ông đề nghị tôi vào phòng làm việc vì phái đoàn bảo tồn châu Âu đã chờ đủ lâu và dự án quốc tế mới cần chữ ký xác nhận của tôi trong buổi chiều nay. Hai nhân viên bảo vệ tiến lại gần Phạm Duy Trạch, một người cúi xuống nói bằng giọng đúng mực rằng khu vực hành lang phía sau chỉ dành cho khách có giấy mời, mong anh ta rời khỏi khuôn viên để không ảnh hưởng đến chương trình triển lãm đang diễn ra. Anh ta không chống cự, chỉ ôm chiếc khung rỗng đứng dậy một cách khó nhọc, đôi chân lảo đảo như người vừa đi qua một cơn sốt dài, ánh mắt vẫn ngoái lại nhìn tôi với hy vọng mong manh cuối cùng rằng tôi sẽ gọi anh ta lại. Tôi không gọi, tôi chỉ quay lưng bước đi trên con đường hành lang ngập nắng, tiếng giày của tôi vang đều và vững trên nền đá, không nhanh, không chậm, đúng như nhịp bước của một người đã biết rõ mình đang đi về phía nào.

Phía sau tôi, tiếng cửa an ninh khép lại và tiếng bước chân loạng choạng của Phạm Duy Trạch xa dần, còn phía trước, cánh cửa kính của phòng hội nghị quốc tế mở ra với ánh sáng trắng trong và tiếng vỗ tay chào đón của những chuyên gia đã chờ tôi từ đầu buổi. Ông Đinh Thái Sơn đặt tập hồ sơ dự án mới xuống trước mặt tôi, trang đầu ghi rõ tên tôi ở vị trí giám đốc chuyên môn phụ trách toàn bộ chương trình hợp tác xuyên quốc gia, không phải tên một gia tộc nào khác, không phải chữ ký vay mượn của bất cứ ai. Tôi cầm bút ký tên mình lên văn bản ấy bằng nét chữ vững vàng, trong lòng bỗng nhớ lại cảm giác run tay năm nào khi ký giấy bán căn nhà của bà ngoại, và tôi hiểu khoảng cách giữa hai lần đặt bút ấy chính là mười sáu năm tôi phải đi để lấy lại quyền được đứng tên cho chính cuộc đời mình. Một chuyên gia lớn tuổi trong phái đoàn đứng dậy bắt tay tôi và nói bằng giọng trân trọng rằng phương pháp bóc tách lớp phủ của tôi đã cứu một tác phẩm tưởng như không còn đường hồi sinh, và họ mong được cùng tôi làm việc lâu dài trên những dự án tiếp theo. Tôi mỉm cười đáp lại bằng giọng nhẹ và chắc rằng tôi sẽ làm hết khả năng của mình, bởi từ nay mọi bức tranh tôi cứu đều mang tên người đã thật sự cứu chúng, và mọi công sức tôi bỏ ra đều trở về đúng nơi xứng đáng.

Khi buổi ký kết kết thúc, tôi trở về phòng phục chế mới của mình, nơi ánh nắng chiều chiếu qua cửa sổ lớn xuống bàn làm việc sạch sẽ và không còn mùi dung môi độc hại nồng nặc như căn hầm cũ dưới dinh thự họ Phạm. Trên giá đỡ trước mặt tôi là tác phẩm vừa được hồi sinh sau ba tháng, từng sợi vải, từng lớp màu khoáng đều đã trở lại đúng vị trí của chúng, và ở góc dưới của bản ghi nhận đóng góp, tên tôi được in trang trọng cùng dấu xác nhận của trung tâm. Tôi đưa tay chạm nhẹ lên mép khung gỗ mới, lòng bình yên đến lạ, không phải vì Phạm Duy Trạch đã mất hết, mà vì tôi cuối cùng đã không còn phải chứng minh giá trị của mình với những người từng coi sự hy sinh của tôi là điều đương nhiên nữa. Mười sáu năm làm cái bóng trong chiếc khung chật hẹp của nhà người khác đã khép lại sau lưng tôi, và từ hôm nay, cuộc đời tôi chỉ thuộc về chính tôi, rộng rãi, sáng rõ và không cần quay đầu nhìn lại thêm một lần nào nữa.