Chương 5: Cuốn Sổ Của Người Cha Đã Khuất

Sáng sớm hôm sau, khi sương còn đọng trên lối đất của khu nhà vườn mới, bác Sáu đã đứng chờ tôi bên hiên kho với một bọc vải cũ ôm chặt trước ngực. Bác không cất lời ngay, chỉ nhìn đôi tay còn dính đất của tôi rồi chậm rãi mở từng lớp vải đã sờn, để lộ cuốn sổ bìa vải ngả màu mưa nắng nằm gọn bên trong. Tôi nhận ra vết gấp ở góc bìa mà cha từng dùng ngón tay vuốt thẳng mỗi lần ghi chép xong, và bàn tay tôi khựng lại trước khi chạm vào mặt bìa ẩm lạnh. Kiếp trước, tôi chưa từng được giữ lại cuốn sổ này, bởi sau khi ký bán căn nhà của cha mẹ, mọi giấy tờ và kỷ vật trong nhà đều bị dòng họ thu về như tài sản chung rồi dần thất lạc trong im lặng. Lần này cuốn sổ nằm ngay trước mặt tôi, còn nguyên mùi đất cũ và mùi mưa của những năm tháng cha mẹ tôi đã bị người ta quên tên.

Bác Sáu đặt cuốn sổ lên chiếc bàn gỗ thấp, ngón tay chai sần của bác dừng lại trên dòng ngày tháng đã nhòe mực ở trang đầu, bác nói bằng giọng rất khẽ rằng: "Trang này cha cháu viết sau trận mưa lớn năm ấy, khi nước dâng đến gần gốc cây cổ thụ và cả khu vườn tổ tiên suýt không giữ nổi." Tôi lật sang trang tiếp theo, thấy bản vẽ rãnh thoát nước tự nhiên chạy vòng qua những gốc cây già, từng đường cong đều được cha ghi chú cẩn thận chỗ nào đất trũng, chỗ nào rễ nổi, chỗ nào phải để nước đi chậm lại để không xói gốc. Ở mép giấy còn có nét chữ của mẹ, nhỏ và ngay ngắn, ghi lại những ngày mẹ cùng cha thay đất quanh gốc, cắt bỏ phần rễ đã mục và đánh dấu cây nào vừa qua được một mùa mưa. Tôi nhìn những dòng chữ ấy mà cổ họng nghẹn lại, bởi hóa ra khu vườn mà anh trai vẫn dẫn khách đi xem và nhận là thành quả của mình từng được cứu sống bằng bàn tay của cha mẹ tôi, những người chưa bao giờ được dòng họ nhắc đến trong những buổi tiếp khách trang trọng ấy. Bác Sáu ngồi yên bên cạnh, không an ủi, chỉ để tiếng kéo cắt rễ từ phía vườn sau vọng lại đều đặn như nhịp thời gian chưa từng chờ đợi ai.

Tôi đưa tay chạm nhẹ lên nét chữ của cha, đầu ngón tay run lên khi nhớ lại những buổi tối cha trở về căn nhà nhỏ với ống quần ướt sũng và bàn tay dính đầy đất, còn mẹ lặng lẽ cất từng tờ giấy quan trọng vào chiếc hộp gỗ có khóa rồi dặn tôi phải giữ lấy nơi này. Cha chưa từng kể công, mẹ cũng chưa từng đòi một lời cảm ơn, họ chỉ làm xong việc rồi trở về ăn bữa cơm đã nguội, để sáng hôm sau dòng họ lại thản nhiên hưởng một khu vườn nguyên vẹn như thể nó tự mình vượt qua mưa gió. Tôi khẽ hỏi bác Sáu bằng giọng đã khàn đi rằng: "Sao bác giữ cuốn sổ này lâu đến vậy mà không đưa cho bà nội hay anh trai cháu." Bác Sáu lắc đầu rất chậm, ánh mắt bác dừng lại trên bản vẽ rãnh nước, bác đáp rằng: "Bác chờ đưa cho người đọc được nó, chứ đưa cho người chỉ muốn giữ lấy danh tiếng thì những trang này cũng sẽ bị cất vào kho như công sức của cha mẹ cháu từng bị cất đi." Câu nói ấy không lớn, không gay gắt, nhưng khiến tôi ôm cuốn sổ vào lòng và hiểu rằng mình đang giữ không chỉ một phương pháp chăm cây, mà là phần tên tuổi cuối cùng của cha mẹ chưa bị ai lấy mất.

Bác Sáu lật tiếp đến những trang giữa, nơi cha ghi rõ cách giữ cây cổ thụ qua từng mùa mưa, cách nhìn phần đất quanh gốc để biết rễ đang thở hay đang úng, cách chống cành phải đi theo hướng gió chứ không được ép cây đứng thẳng bằng sức người. Tôi nhận ra từng điều trong đó chính là những điều cha đã dạy tôi từ khi tôi còn nhỏ, khi cha cầm tay tôi đặt lên thân cây và bảo chăm cây cũng như thương người, phải biết đâu là gốc của mình. Suốt những năm qua, tôi đã dùng đúng phương pháp ấy để thức trắng bao đêm mưa trong khu vườn tổ tiên, vá lại rãnh nước, đỡ những cành sắp nứt và lội qua lối đi ngập để giữ từng gốc cây già. Sáng hôm sau, Quốc Thịnh lại mặc áo phẳng phiu đứng trước khách quý, chỉ tay vào cây cổ thụ và nói về công sức gìn giữ của mình, còn bà nội ngồi bên cạnh gật đầu như thể lời ấy là sự thật hiển nhiên. Kiếp này tôi không còn muốn sửa lại lời khoe khoang đó nữa, bởi cuốn sổ trong tay tôi đã nói rõ hơn mọi lời tranh cãi, và sự thật có giấy mực cùng nhân chứng thì không cần phải gào lên giữa sân nhà.

Đến gần trưa, khi tôi cùng Minh An kiểm tra lại một gốc cây khó ở khu nhà vườn mới, người thợ trẻ dừng tay khi thấy phần rễ non bị tưới quá nhiều nước, cậu nhìn tôi với vẻ lúng túng rồi nhỏ giọng thừa nhận rằng: "Chị Hân, phần này là lỗi của em, hôm qua em sợ cây thiếu nước nên đã tưới thêm mà không ghi vào sổ việc." Tôi không làm thay phần còn lại cho cậu, chỉ đưa cuốn sổ việc của khu vườn mới để cậu tự ghi rõ hôm nay mình sai ở đâu và sẽ sửa bằng cách nào trong ba ngày tới. Minh An cúi đầu viết từng dòng, bác Sáu đứng phía sau nhìn mà không chen vào, bởi ở nơi này không ai bị xóa tên khi làm đúng và cũng không ai được trốn sau lưng người khác khi làm sai. Cảnh ấy khiến lòng tôi lặng đi một lúc lâu, bởi tôi từng nghĩ ghi công minh bạch là điều xa xỉ, cho đến khi sống giữa những người thợ già này tôi mới hiểu đó vốn chỉ là cách làm việc bình thường của những người thật lòng. Chiều xuống dần trên những tán cây mới, tiếng xẻng chạm đất và tiếng nước tưới chậm rãi vang lên, còn cuốn sổ của cha được tôi đặt cẩn thận trong hộp gỗ riêng, khóa lại bằng chiếc khóa mà mẹ từng dùng.

Tin từ nhà cũ đến vào lúc tôi vừa rửa sạch đất trên tay, một người làm vườn quen gọi điện báo rằng cây cổ thụ biểu tượng trong khu vườn tổ tiên đã nghiêng hẳn về một phía sau đợt ngập nước vừa qua. Người ấy nói bằng giọng hốt hoảng rằng phần đất quanh gốc cây đã lún xuống bất thường, mỗi khi gió lớn đi qua lại nghe tiếng cành nứt rất khẽ từ trên cao, và những người có chuyên môn vừa đến xem đã yêu cầu hạn chế người ra vào khu vực quanh gốc để bảo đảm an toàn. Tôi nghe tiếng gió rít qua điện thoại lẫn với tiếng người gọi nhau dời những chậu cây gần đó, trong lòng bỗng nhói lên vì cây ấy là cây cha từng cứu, là cây tôi từng ôm thang trèo lên giữa đêm mưa để buộc lại cành. Nhưng tôi cũng nhớ rất rõ ngày mình đặt chìa khóa khu vườn xuống bàn, bà nội đã lạnh giọng tuyên bố tôi không còn là người trong nhà, còn Quốc Thịnh nắm lấy chìa khóa như nắm lấy quyền được tiếp tục nhận công mà không cần hiểu việc. Tôi giữ điện thoại sát tai, giọng tôi vẫn đều khi tôi hỏi người làm vườn rằng: "Người đang quản lý khu vườn đã nghe yêu cầu khoanh vùng chưa, và anh ấy quyết định thế nào."

Người làm vườn im lặng một lát rồi mới nói rằng Quốc Thịnh vẫn muốn giữ nguyên lịch đón đoàn khách quý đã hẹn từ trước, vì bà nội sợ hủy lịch sẽ làm dòng họ mất mặt trước những người từng ngưỡng mộ khu vườn. Anh trai cho rằng chỉ cần dọn sạch lối đi và che lại phần đất lún bằng vài tấm ván mới thì khách sẽ không nhận ra điều gì bất thường, còn chuyện rễ cây và nền đất thì để sau buổi đón khách hãy tính. Tôi nghe đến đó mà bàn tay đặt trên cuốn sổ của cha siết lại, bởi đó vẫn là cách anh trai sống suốt bao năm qua, lấy vẻ ngoài phẳng phiu che lên phần mục rỗng bên trong và tin rằng sẽ luôn có người đến sửa lại trước khi mọi thứ sụp xuống. Kiếp trước, người sửa lại ấy là tôi, là cha mẹ tôi trước đó, những người thức đêm trong mưa để sáng ra người khác có một khu vườn nguyên vẹn mà khoe khoang. Kiếp này tôi không còn đứng ở vị trí đó nữa, và sự im lặng của tôi không phải vì tôi mong cây chết, mà vì tôi từ chối để tình thương dành cho cây và cho cha mẹ tiếp tục bị biến thành sợi dây kéo tôi trở lại làm người gánh thay vô điều kiện.

Chưa đầy một giờ sau, bà nội gọi đến, và đây là lần đầu tiên kể từ lễ mừng thọ giọng bà không còn trách móc hay ra lệnh khi bà cất tiếng gọi tôi. Bà nội nói chậm rãi, từng chữ như phải đi qua một nỗi mệt mỏi rất dài, bà hỏi rằng: "Hân, cháu có thể về xem cây cổ thụ giúp bà một lần không, người ta nói tình trạng của cây không còn ổn định như trước nữa." Tôi đứng bên hiên nhà mới, nhìn những người thợ đang thu dọn dụng cụ sau một ngày làm việc có tên có phần rõ ràng, và tôi nghe rõ trái tim mình vẫn đau khi nghĩ đến gốc cây mà cha từng giữ. Tôi đáp lại bà nội bằng giọng nhẹ nhưng không hề mềm đi rằng: "Bà nội, ngày cháu trả chìa khóa, khu vườn đã được giao cho anh trai quản lý, trách nhiệm xem cây từ đó không còn thuộc về cháu nữa." Bà nội im lặng rất lâu ở đầu dây bên kia, lâu đến mức tôi nghe được cả tiếng gậy của bà chạm nhẹ xuống nền nhà, rồi bà lại hỏi tôi có còn giữ cách mà cha từng cứu cây hay không.

Tôi mở hộp gỗ, lấy cuốn sổ của cha đặt lên bàn và nhìn những bản vẽ đã theo ông qua bao mùa mưa, trong lòng tôi hiểu rõ chỉ cần giao ra bản gốc thì dòng họ sẽ lại có cớ nói di sản này vốn thuộc về cả nhà và công sức của cha mẹ tôi sẽ một lần nữa tan vào hai chữ tổ tiên chung chung. Tôi nói với bà nội, từng chữ rõ ràng để không ai có thể nghe nhầm rằng: "Cháu có thể gửi bản sao những trang cần thiết về rãnh nước và cách giữ gốc cây để gia đình tự học cách làm, nhưng bản gốc là di sản riêng của cha mẹ cháu, cháu sẽ giữ lại." Bà nội thở ra một hơi dài, bà không nổi giận như những lần trước, chỉ khẽ nói rằng bà không ngờ tôi có thể dứt khoát đến mức này vì một cuốn sổ cũ. Tôi nhìn xuống nét chữ của cha và đáp rằng đó không phải cuốn sổ cũ, đó là bằng chứng duy nhất còn lại cho thấy cha mẹ tôi từng cứu khu vườn mà cả dòng họ đang tự hào, và tôi không giao bằng chứng về đời mình cho những người từng phủ nhận nó thêm một lần nào nữa. Ở đầu dây bên kia, tôi nghe tiếng Quốc Thịnh chen vào, giọng anh trai cố giữ vẻ tự tin quen thuộc khi anh nói rằng mình vẫn có thể xử lý được nếu tôi chịu chỉ qua điện thoại vài điều cốt lõi.

Người có chuyên môn đang đứng cạnh anh trai lúc ấy cất giọng nghiêm khắc cắt ngang lời khoe khoang, ông hỏi thẳng Quốc Thịnh về cách đánh giá phần rễ chính và độ lún của nền đất quanh gốc trước khi quyết định cho khách đi vào khu vực cây. Quốc Thịnh im bặt, sự im lặng kéo dài đến mức bà nội phải gọi tên anh, và tôi nghe rõ trong khoảng lặng ấy không còn tiếng vỗ tay hay lời khen nào dành cho cháu trai trưởng của dòng họ nữa. Người có chuyên môn nói tiếp bằng giọng không hề nể nang rằng qua những dấu vết sửa chữa cũ quanh rãnh nước và quanh gốc cây, khu vườn này nhiều năm qua được duy trì là nhờ phương pháp của cha tôi và bàn tay của con gái ông, chứ không phải nhờ người đang đứng ra nhận là người quản lý. Lời nói ấy rơi xuống giữa nhà cũ như một tảng đá, khiến bà nội lần đầu tiên phải nghe người ngoài gọi đúng tên cha tôi và tên tôi ngay trước gốc cây biểu tượng mà bà luôn dùng để giữ thể diện dòng họ. Quốc Thịnh lúc này mới quay sang điện thoại, giọng anh trai không còn tự tin mà khàn đi vì gấp gáp khi anh gọi tôi rằng: "Hân, em trở về ít nhất một lần để cứu cây đi, cây này là cây cha từng quý nhất, em nỡ đứng nhìn nó bị rào lại trước mặt khách sao."

Tôi ôm cuốn sổ của cha vào lòng, ngón tay chạm lên bìa vải đã sờn và nhớ lại căn phòng thuê chật hẹp ở kiếp trước, nơi tôi nằm bệnh một mình với chiếc hộp trống từng đựng kỷ vật của cha mẹ và không một cuộc gọi nào được nhấc máy. Tôi đáp lại anh trai, giọng tôi rất nhẹ nhưng lạnh đến mức chính tôi cũng nghe rõ sự kết thúc trong đó rằng: "Anh, cha quý cây, nhưng cha để cuốn sổ lại cho em không phải để em tiếp tục bán nhà và bán đời mình mỗi lần khu vườn của anh gặp chuyện." Quốc Thịnh sững lại, bà nội cũng không nói thêm được lời nào, bởi họ đều hiểu lần này không còn nước mắt của chị dâu, không còn hai đứa trẻ đứng trước mặt họ hàng và không còn bàn thờ tổ tiên nào có thể đặt lên vai tôi như một bản án nữa. Tôi tự tay sao lại những trang cần thiết về rãnh thoát nước và cách cố định tạm thời quanh gốc, ghi rõ ở trang đầu rằng đây là bản sao để người đang quản lý tự chịu trách nhiệm khi sử dụng, rồi cho vào phong bì kín để gửi về nhà cũ. Bản gốc vẫn nằm trong hộp gỗ của tôi, bên cạnh giấy tờ căn nhà của cha mẹ, như hai phần đời mà kiếp này tôi nhất định không để ai lấy đi thêm một lần nào nữa.

Phong bì bản sao chưa kịp rời khỏi khu nhà vườn mới thì người làm vườn lại gọi đến, giọng người ấy thấp xuống khi báo rằng khu vực quanh cây cổ thụ đã chính thức bị yêu cầu khoanh vùng ngay trong đêm, bất chấp ngày đón khách quý đã đến rất gần. Quốc Thịnh phản đối vì sợ đoàn khách sẽ nhìn thấy hàng rào quanh gốc cây biểu tượng, nhưng anh trai không đưa ra được một phương án nào đủ sức thuyết phục những người có chuyên môn đang đứng ngay tại đó. Bà nội đứng trước gốc cây từng được cả dòng họ xem là niềm tự hào, lần đầu tiên nghe người ngoài nói thẳng rằng nếu không có cha tôi và tôi, khu vườn này đã không còn nguyên vẹn để đón khách từ nhiều năm trước. Tôi khép cuốn sổ lại, nghe tiếng mưa bắt đầu gõ nhẹ lên mái hiên nhà mới và tiếng Minh An gọi bác Sáu ra xem lại phần việc vừa ghi trong sổ, lòng tôi bình tĩnh đến nhói đau khi biết bản sao sắp đến tay dòng họ cũng là lúc họ phải tự đọc, tự học và tự chịu trách nhiệm với từng dòng chữ của cha. Nhưng tôi cũng hiểu rất rõ, khi đoàn khách quý bước vào khu vườn cũ và nhìn thấy hàng rào quanh cây cổ thụ, điều bị phơi bày sẽ không chỉ là một gốc cây mất ổn định, mà là toàn bộ danh tiếng rỗng mà anh trai đã xây bằng công sức của người khác suốt bao nhiêu năm qua.