Chương 1: Tên Tôi Bị Xóa Khỏi Danh Sách Thưởng Ngay Trước Mắt Toàn Công Ty

Ngày công bố thưởng sáng chế và bổ nhiệm phụ trách kỹ thuật, tôi nhìn tên mình biến mất khỏi màn hình lớn của phòng họp, ngay tại vị trí mà sáu năm qua chưa từng vắng mặt. Khoản thưởng dành cho người sáng chế nền tảng điều phối điện bị xóa sạch chỉ bằng một thao tác trình chiếu, còn chiếc ghế phụ trách kỹ thuật mà tôi giữ từ ngày Thiên Phong còn là một đơn vị nhỏ được trao thẳng cho cháu ruột của tổng giám đốc. Suốt sáu năm, tôi thức trắng hàng trăm đêm để xây dựng bộ não điều phối nối điện mặt trời, điện gió, thủy điện và các trạm phân phối thành một hệ thống vận hành ổn định, giúp công ty giành được hợp đồng liên vùng mà trước đó không ai dám mơ tới. Vậy mà khi thành quả vừa được thương mại hóa, tất cả những gì tôi nhận lại là một khoảng trống lạnh lẽo trên màn hình và tiếng vỗ tay rộ lên cho một người chưa từng trực tiếp thiết kế một lớp kiến trúc nào.

Trịnh Đức Bằng ngồi ở ghế cao nhất, lưng tựa thản nhiên, nụ cười vẫn giữ nguyên vẻ bề trên quen thuộc của người đã quen được cả hội trường đứng dậy chào đón. Ông chậm rãi gõ nhẹ ngón tay lên mặt bàn rồi cất giọng tỉnh bơ như đang nói về một việc hiển nhiên và nói: "Nền tảng đã ổn định, thành quả này từ nay thuộc về tập thể, khoản thưởng sáng chế của cậu Nguyên sẽ chuyển thành phúc lợi chung để mọi người cùng có động lực, người cũ phải biết làm gương cho lớp trẻ." Cả phòng họp im lặng trong một nhịp, rồi vài tiếng vỗ tay rời rạc vang lên, không phải vì đồng thuận mà vì ai cũng hiểu ông muốn nghe âm thanh đó. Tôi nhìn dòng chữ phúc lợi tập thể hiện lên thay cho tên mình và chợt hiểu rằng trong mắt ông, sáu năm chất xám chỉ có giá trị cho đến khi nó không còn cần được trả công nữa.

Ông chưa dừng lại ở việc xóa thưởng, vì điều ông muốn còn là chiếc ghế và quyền điều hành mà tôi đang nắm. Trịnh Đức Bằng nghiêng đầu về phía cháu mình, giọng ông trở nên thân tình một cách cố ý và nói: "Từ hôm nay, Hữu Phát sẽ phụ trách kỹ thuật, cậu Nguyên có trách nhiệm đào tạo lại toàn bộ cho cháu nó trong thời gian sớm nhất, coi như bàn giao thế hệ." Trịnh Hữu Phát lập tức đứng dậy, chỉnh lại cổ áo, gương mặt hắn sáng lên vì thứ hào quang không phải do mình tạo ra. Hắn hướng về phía chú mình, cúi đầu với vẻ biết ơn được tập dượt rất khéo và nói: "Cháu cảm ơn chú đã tin tưởng trao cơ hội cho thế hệ trẻ, cháu nhất định sẽ đưa Thiên Phong thoát khỏi sự phụ thuộc vào một cá nhân và làm mọi thứ trẻ trung, hiệu quả hơn."

Câu nói ấy vừa dứt, cả hội trường lại vỗ tay, lần này đều hơn và to hơn, như thể sự phụ thuộc mà hắn nhắc tới là một lỗi lầm của tôi chứ không phải là sáu năm tôi một mình gánh lấy những phần việc không ai dám nhận. Hồ Minh Trí ngồi ở hàng ghế quản lý, người từng được tôi thức trắng đêm cứu khỏi một án phạt chuyên môn tưởng như đã mất hết đường lui, bỗng đứng lên phụ họa bằng giọng đầy vẻ vì tập thể. Anh ta nhìn thẳng về phía tôi, cố tình nói chậm rãi để mọi người cùng nghe và nói: "Anh nghĩ cậu Nguyên đừng vì chút tiền thưởng trước mắt mà làm khó ban giám đốc trong lúc giao thời, công ty đang cần sự đoàn kết hơn là sự tính toán cá nhân." Chỉ một câu nói tưởng chừng khéo léo ấy đã biến việc tôi đòi lại cam kết đã ký thành sự ích kỷ hẹp hòi, đồng thời dọn sẵn cho anh ta một chỗ đứng an toàn bên cạnh người vừa nắm quyền mới.

Ở phía dưới, Nguyễn Thu Hằng ngồi lặng, hai tay đặt trên tập tài liệu, đầu cúi xuống và không nói một lời nào. Cô từng được tôi dìu dắt từ những ngày chưa đọc nổi một bản đồ vận hành hoàn chỉnh, từng gọi tôi là người thầy trong những đêm trung tâm điều phối chìm trong cảnh báo đỏ. Sự im lặng của cô không ồn ào như lời phụ họa của Minh Trí, nhưng nó đau hơn nhiều, vì nó cho tôi thấy đám người quen thuộc này đã quen với việc tôi sẽ lại nuốt xuống ấm ức như mọi lần trước. Họ đinh ninh rằng một người nặng lòng với đứa con tinh thần như tôi sẽ không bao giờ dám buông tay, rằng tôi sẽ tiếp tục ở lại làm cái bóng lặng lẽ dọn dẹp hậu quả cho những quyết định của người khác.

Tôi mở cặp tài liệu, lấy ra đơn chấm dứt hợp đồng đã được chuẩn bị từ trước và đặt ngay ngắn lên mặt bàn trước ánh mắt đang dần khựng lại của cả phòng. Tôi đứng dậy, giọng tôi không cao, không run, chỉ rõ ràng đến mức từng chữ đều có điểm dừng và tôi nói: "Thứ nhất, tôi không yêu cầu công ty phải nhớ công lao của mình, tôi chỉ yêu cầu công ty tôn trọng những gì đã cam kết. Thứ hai, những gì thuộc về công ty, tôi sẽ bàn giao đúng phạm vi hợp đồng, không thiếu một hạng mục nào thuộc trách nhiệm của tôi. Thứ ba, từ thời điểm chấm dứt hợp đồng, thành công hay thất bại của hệ thống là trách nhiệm của người đang nắm quyền điều hành, không còn là trách nhiệm của tôi." Cả phòng họp chìm vào im lặng, thứ im lặng không còn giả tạo mà nặng như một tảng đá đè lên ngực những người vừa vỗ tay.

Trịnh Đức Bằng nhìn tờ đơn, nụ cười của ông thoáng cứng lại rồi nhanh chóng trở về vẻ tự mãn, như thể ông vừa nghe một lời hờn dỗi trẻ con chứ không phải một quyết định đã được cân nhắc đến tận cùng. Ông đẩy nhẹ tờ đơn sang một bên, ngả người ra sau ghế và cất giọng đầy vẻ ban ơn và nói: "Cậu Nguyên, cậu làm ở đây sáu năm, tâm huyết của cậu nằm hết trong hệ thống này, cậu đi rồi thì đi đâu, đừng vì một phút nóng giận mà tự cắt đường lui của mình." Hữu Phát đứng bên cạnh cũng bật cười khẽ, ánh mắt hắn lướt qua tôi với sự mỉa mai không thèm che giấu. Hắn khoanh tay trước ngực, cằm hơi hếch lên và nói: "Anh Nguyên cứ yên tâm nghỉ ngơi, vài công cụ nhỏ và mấy quy trình cũ thôi mà, không có anh thì hệ thống vẫn chạy, thậm chí còn chạy nhẹ hơn."

Tôi không đáp lại sự mỉa mai ấy, vì tôi hiểu rõ hơn ai hết khoảng cách giữa việc có được quyền quản trị và việc có được trí tuệ của người đã tạo ra nó. Trong đầu tôi hiện lên hình ảnh cha tôi, ông Lượng, với bàn tay còn dấu vết của lần bị điện giật khi khắc phục sự cố cho khu dân cư nhiều năm trước, và lời dạy chưa bao giờ cũ của ông rằng điện không nhìn vào chức danh của người điều khiển. Phía sau mỗi con số phụ tải là bệnh viện, là khu dân cư, là hàng nghìn gia đình đang sống bình thường mà không hề biết ai đang giữ cho dòng điện ổn định. Chính vì hiểu điều đó, tôi càng không thể ở lại làm lá chắn cho một kẻ bất tài dùng mạng lưới điện làm món đồ đánh bóng chiếc ghế vay mượn của mình.

Tôi khép tập hồ sơ lại, ánh mắt tôi dừng ở danh mục phân định tài sản mà chỉ mình tôi biết đã được hoàn tất đến đâu. Những gì thuộc về Thiên Phong, tôi để lại đúng như cam kết, không mang theo một dữ liệu nội bộ nào không thuộc về mình. Nhưng những công cụ nghiên cứu độc lập do tôi tự phát triển trước khi vào công ty, đứng tên cá nhân của tôi và chưa từng nằm trong phạm vi chuyển giao của hợp đồng lao động, thì không một khẩu hiệu tập thể nào có thể mặc nhiên biến chúng thành tài sản chung. Tôi đã bắt đầu thủ tục tách bạch toàn bộ quyền sử dụng ấy và kết thúc các quyền truy cập cá nhân của chính mình theo đúng thời điểm bàn giao, một nước cờ lặng lẽ mà không một người nào trong phòng họp này hay biết.

Trịnh Đức Bằng vẫn tin rằng tôi chỉ đang làm cao để đòi lại tiền thưởng, nên ông càng nói càng đắc ý trước mặt toàn thể nhân viên. Ông đứng dậy, hai tay chống lên mặt bàn, giọng ông vang lên như một lời tuyên bố chiến thắng và nói: "Tốt, nếu cậu đã quyết thì công ty cũng không níu giữ, nhưng trong thời gian còn lại, cậu phải đào tạo Hữu Phát cho đến khi cháu nó nắm vững toàn bộ, đó là trách nhiệm cuối cùng của cậu với tập thể." Hữu Phát gật đầu liên tục, gương mặt hắn rạng rỡ như người vừa được trao vương miện, còn Minh Trí và đám quản lý phía dưới lại vỗ tay hưởng ứng như thể họ vừa chứng kiến một màn sắp xếp nhân sự tài tình. Họ hả hê đến mức không một ai nhận ra tôi chưa từng nhắc đến hai chữ năn nỉ, cũng chưa từng hứa sẽ ở lại thêm một giờ nào ngoài thời hạn đã ghi trong đơn.

Đúng lúc tiếng vỗ tay đang lên đến đỉnh điểm ngạo mạn ấy, điện thoại đặt úp trên mặt bàn của tôi khẽ rung lên và màn hình sáng rực trong tầm mắt của những người ngồi gần nhất. Đó là thư mời chính thức từ Tập đoàn Năng lượng Đông Hải, ghi rõ vị trí giám đốc công nghệ dành cho Phạm Khải Nguyên, kèm lời đề nghị tôi toàn quyền xây dựng thế hệ nền tảng điều phối mới với đội ngũ do chính tôi tuyển chọn. Nụ cười trên gương mặt Trịnh Đức Bằng khựng lại trong một khoảnh khắc rất ngắn, còn Hữu Phát vô thức quay sang nhìn chú mình như không hiểu chuyện gì vừa xảy ra. Tôi chỉ bình tĩnh úp điện thoại xuống, khép chặt tập hồ sơ trong tay và để lại một câu cuối cùng sắc lạnh như lằn ranh không thể bước qua và nói: "Tôi đã quyết định ngày kết thúc trách nhiệm của mình, phần còn lại sẽ thuộc về người tiếp quản." Họ vẫn đang nâng tay vỗ cho chiếc ghế vừa được trao bằng quan hệ, hoàn toàn không hay biết rằng đúng vào buổi sáng bàn giao ngày mai, khi toàn bộ quyền quản trị đứng tên tôi và giấy phép sử dụng công cụ nghiên cứu độc lập của tôi chính thức chấm dứt, cỗ máy mà họ tưởng đã nắm trọn trong tay mới bắt đầu để lộ bộ mặt thật của nó.