Chương 8: Cánh Cửa Khép Lại Sau Cánh Gà Và Ngăn Kéo Khóa Chặt Quá Khứ

Đêm đã khuya khi tôi rời khỏi khu vực thẩm định, nhưng hành lang phía sau sân khấu lớn vẫn còn sáng đèn và đầy tiếng bước chân vội vã của những người đang thu dọn sau buổi công diễn. Tin tức về việc nhà tài trợ phong tỏa toàn bộ tài khoản và gửi văn bản đòi bồi thường lan đi nhanh hơn cả kết quả của liên hoan, khiến những nghệ sĩ trẻ từng chen nhau ký vào tờ giấy xóa tên tôi nay lặng lẽ ôm đồ rời đi để tránh bị gọi lại. Ở phía xa, khu vực dành cho đoàn Thiên Vũ đã trống đi quá nửa, chỉ còn vài thùng đạo cụ bị bỏ lại và những tấm áp phích kỷ niệm tám năm bị gỡ xuống trong im lặng. Tôi bước chậm về phía cầu thang dẫn xuống sảnh dưới, trong lòng không có niềm vui ồn ào của người thắng cuộc, chỉ có sự nhẹ nhõm của một người vừa đặt xuống gánh nặng đã mang quá lâu.

Tiếng bước chân gấp gáp vang lên từ cuối hành lang khiến tôi dừng lại, và khi quay đầu, tôi thấy ông Nghiêm Vĩnh Tường đang dìu Đặng Gia Huy đi về phía mình với dáng vẻ tiều tụy chưa từng có. Áo sơ mi của ông ta nhăn nhúm, cà vạt lệch hẳn sang một bên, còn Gia Huy thì cúi gằm mặt, hai vai run lên từng đợt như người vừa bị rút cạn sức lực trên sân khấu. Ông Tường cất giọng khàn đặc và đầy van nài nói rằng đoàn đã nhận được thông báo chính thức từ nhà tài trợ, họ đòi bồi thường toàn bộ chi phí quảng bá và tuyên bố sẽ đưa vụ việc ra cơ quan pháp lý nếu không tự thỏa thuận trong ba ngày. Tôi nhìn thẳng vào ông ta và đáp lại bằng giọng điềm tĩnh rằng đó là hậu quả của những quyết định do chính ông và người tiếp quản ký nhận, không còn thuộc phần trách nhiệm mà tôi phải gánh.

Gia Huy bất ngờ ngẩng đầu lên, đôi mắt đỏ hoe và cổ tay phải run rẩy giơ ra trước mặt tôi, nơi vết sẹo dài năm xưa vẫn còn hằn rõ dưới ánh đèn hành lang lạnh lẽo. Cậu ta nghẹn ngào gọi tôi bằng tiếng thầy sau rất nhiều ngày cố tình tránh né, rồi nói trong nước mắt rằng em biết mình đã sai, em chỉ xin thầy ký vào giấy bãi nại để nhà tài trợ nới tay, nếu không toàn bộ đoàn sẽ tan rã và em cũng không còn đường quay lại sân khấu. Tôi nhìn vết sẹo ấy rất lâu, nhớ lại đêm ba năm trước khi sợi cáp phụ đứt ngang và tôi đã lao người giữ lấy dây bảo hiểm bằng tay trần, để rồi cả hai chúng tôi cùng mang dấu vết của tai nạn ấy đến tận hôm nay. Nhưng chính vì đã từng cứu cậu ta bằng cả thân mình, tôi càng hiểu rõ rằng lòng biết ơn không thể bị biến thành một món nợ để người khác đem ra mặc cả mỗi khi họ cần một người gánh họa thay.

Tôi giữ giọng nói chậm rãi và rành rọt từng chữ khi trả lời rằng thứ nhất, tôi không phủ nhận những năm tháng đã dạy cậu và đã cứu cậu, bởi đó là những việc tôi tự nguyện làm với tư cách một người thầy. Tôi nói tiếp bằng thái độ không hề lay chuyển rằng thứ hai, sự tự nguyện năm xưa không tạo ra nghĩa vụ để hôm nay tôi phải trao thêm một cơ hội cho cậu dùng nó để phủ nhận tôi lần nữa. Tôi khép lại bằng lời khẳng định sắc lạnh rằng thứ ba, cánh cửa nghệ thuật của tôi luôn mở cho người làm nghề chân chính, nhưng sẽ vĩnh viễn đóng lại với những kẻ chỉ nhớ đến tôi khi không còn ai đứng ra chịu trách nhiệm thay. Gia Huy nghe xong thì khuỵu hẳn xuống, bàn tay có vết sẹo buông thõng bên người, còn ông Tường đứng bên cạnh tái mặt không thốt nên lời.

Ông Tường bỗng cúi gập người xuống trước mặt tôi, một hành động mà suốt tám năm qua tôi chưa từng thấy ở người đàn ông luôn coi trọng thể diện hơn bất cứ điều gì. Ông ta nói bằng giọng run rẩy và gấp gáp rằng chỉ cần tôi chịu quay về cứu chương trình, ông ta sẵn sàng nhường lại chức chủ tịch đoàn và chia một nửa lợi nhuận của các hợp đồng sắp tới cho tôi đứng tên. Tôi nhìn ông ta và đáp lại không một chút do dự rằng chức danh mà ông từng ném xuống sàn trước mặt bao nhiêu người không thể trở thành món quà để mua lại lòng tin đã bị chính ông chà đạp. Tôi nói thêm rằng tiền bạc và lợi nhuận chưa bao giờ là lý do khiến tôi ở lại Thiên Vũ suốt tám năm, và càng không thể là lý do khiến tôi quay lại sau khi đã bước ra khỏi cánh cửa ấy bằng ranh giới rõ ràng.

Hành lang lúc ấy im lặng đến mức tôi nghe rõ tiếng giày của mình chạm lên mặt sàn lạnh khi bước thẳng qua hai người họ mà không ngoái đầu lại. Tôi không cảm thấy hả hê trước sự sụp đổ của họ, bởi những con người ấy từng là một phần trong quãng đời mà tôi đã dốc cạn tiền tiết kiệm và sức khỏe để giữ lại một mái nhà chung cho nghệ sĩ. Nhưng tôi cũng hiểu rằng nếu hôm nay tôi mềm lòng ký vào bất cứ tờ giấy nào, thì tám năm hy sinh sẽ lại bị biến thành tiền lệ để lần sau họ tiếp tục lấy tình nghĩa ra ép tôi gánh lấy hậu quả do họ gây ra. Ranh giới mà tôi dựng lên không phải để trừng phạt ai, mà để từ nay về sau không một ai có thể dùng ân tình làm giấy phép sử dụng chất xám và danh dự của người khác vô thời hạn.

Khi tôi trở lại Nhà hát Vòm Đỏ thì trời đã gần sáng, nhưng trong văn phòng nhỏ ở tầng hai, ông Hoàng Bách Việt đã cho người gửi tới bản hợp đồng tài trợ lưu diễn quốc tế ký thay mặt Quỹ Đầu tư Văn hóa. Cô Mai Lan ngồi bên bàn làm việc, bà đặt bàn tay còn hơi run lên bìa hồ sơ và nói bằng giọng xúc động rằng cô chưa từng nghĩ ở tuổi này mình còn có thể nghe lại hai chữ lưu diễn gắn với tên mình trên một văn bản chính thức. Tôi mỉm cười và đáp lại với cô bằng giọng trân trọng rằng đó không phải là sự ban ơn của bất kỳ ai, mà là kết quả xứng đáng cho những chuyển động mà cô đã giữ bằng cả đời làm nghề. Nam Khánh đứng cạnh cửa sổ, cậu khẽ gật đầu và nói bằng giọng trầm thấp rằng em chỉ mong chuyến đi đầu tiên sẽ bắt đầu bằng đúng nhịp trống mà chúng ta đã tập trên mặt sàn gỗ này.

Sau khi mọi người rời khỏi phòng để chuẩn bị cho buổi tập sớm, tôi ở lại một mình và mở ngăn kéo dưới cùng của bàn làm việc đã theo tôi từ những ngày đầu ở Thiên Vũ. Tấm thẻ tổng đạo diễn cũ nằm trong túi áo khoác của tôi suốt từ đêm tổng duyệt, mặt thẻ xước xát và mờ đi một phần chữ sau lần bị ném xuống sàn gỗ lạnh lẽo. Tôi đặt nó ngay ngắn vào đáy ngăn kéo, không chần chừ và cũng không lưu luyến, rồi khóa chặt lại bằng chiếc chìa nhỏ mà tôi sẽ cất ở một nơi chỉ mình tôi biết. Khoảnh khắc ổ khóa khép lại vang lên rất khẽ, nhưng trong lòng tôi nó nặng và rõ như một lời tuyên bố rằng chức danh do người khác ban phát chưa bao giờ quyết định được giá trị của người sáng tạo.

Tối hôm sau, trong đêm bế mạc chính thức của liên hoan, tôi chọn đứng sau cánh gà thay vì bước ra hàng ghế danh dự mà ban tổ chức đã dành sẵn cho đạo diễn của tác phẩm đoạt giải cao nhất. Từ khoảng tối quen thuộc ấy, tôi nhìn cô Mai Lan chậm rãi bước lên bục vinh quang trong bộ trang phục biểu diễn giản dị, đôi vai từng mang di chứng chấn thương nay thẳng lên đầy kiêu hãnh. Nam Khánh đi ngay bên cạnh bà, cậu giữ nhịp bước chân đều đặn theo những xung sáng nhỏ trên mép sàn, gương mặt bình thản nhưng ánh mắt sáng lên theo cách của một người lần đầu được gọi đúng tên mình. Phía sau họ là những diễn viên phụ từng chưa bao giờ xuất hiện trên áp phích của bất kỳ đoàn nào, nay đứng thành một hàng ngang và cúi đầu trước biển người đang đứng dậy vỗ tay không ngớt.

Ông Hoàng Bách Việt bước lên sân khấu, ông cầm tấm bằng vinh danh bằng hai tay và tuyên bố bằng giọng trầm vang rằng giải thưởng cao nhất năm nay thuộc về một tác phẩm đã chứng minh nghệ thuật không nằm ở sự hào nhoáng, mà nằm ở phẩm giá của những con người bị lãng quên. Cả khán phòng im lặng vài giây sau lời tuyên bố ấy, rồi tiếng vỗ tay bùng lên như sóng, dội vào vòm trần cao và rung xuống tận mặt sàn nơi tôi đang đứng. Cô Mai Lan quay đầu nhìn về phía cánh gà, bà không nói thành lời, chỉ đặt tay lên ngực và khẽ cúi đầu về phía bóng tối nơi tôi đứng, như một lời cảm ơn không cần phô trương. Tôi cúi đầu đáp lại bà từ trong bóng tối, lòng dâng lên một niềm xúc động sâu sắc nhưng vẫn giữ nguyên quyết định không bước ra ánh đèn để giành lấy phần vinh quang thuộc về những nghệ sĩ trên sân khấu.

Suốt tám năm ở Thiên Vũ, tôi từng nghĩ nhiệm vụ của một người đạo diễn là giữ cho tất cả mọi người có thể đứng chung trên một sân khấu, dù phải đánh đổi bằng tiền bạc, sức khỏe và cả sự im lặng của chính mình. Đêm nay tôi mới thật sự hiểu rằng không phải sân khấu nào cũng xứng đáng để mình ở lại, và không phải người nào từng được mình nâng đỡ cũng có quyền bước tiếp cùng mình trong chặng đường sau này. Lòng tốt chỉ có giá trị khi nó đi kèm với ranh giới, bởi nếu không có ranh giới, sự tận tụy sẽ bị biến thành nghĩa vụ, còn người tử tế sẽ mãi là kẻ phải dọn dẹp hậu quả cho sự tham lam của người khác. Tôi đã khép lại quá khứ không phải bằng sự oán hận, mà bằng sự tỉnh táo của một người cuối cùng cũng biết bảo vệ lấy chính tác phẩm và cuộc đời của mình.

Từ phía sau tấm màn nhung, tiếng trống trầm đầu tiên của Nam Khánh lại vang lên qua mặt sàn gỗ, mở đầu cho buổi tập chuẩn bị chuyến lưu diễn lớn nhất mà chúng tôi sắp bắt đầu. Tôi đứng yên trong bóng tối ấm áp sau cánh gà, lắng nghe nhịp rung lan dưới chân mình và nhìn những nghệ sĩ của tôi bước thêm một bước nữa về phía ánh sáng. Ngoài kia, đoàn Thiên Vũ đã tắt đèn và cánh cửa của họ đã khép lại sau những lựa chọn không thể đảo ngược, còn ở nơi này, một cánh cửa khác vừa mở ra cho những con người biết trân trọng giá trị của nhau. Tôi biết rằng từ giây phút này, không một ai trên đời còn có thể lấy danh nghĩa ân tình để bắt tôi rời khỏi sân khấu của chính mình.