Chương 3: Ngoài Khung Ảnh Gia Tộc Và Tờ Đơn Đặt Lên Bàn Trà Nhà Họ Phạm

Tôi kéo chiếc vali cũ bước lên cầu thang từ tầng hầm, nơi tôi vừa khép lại ba nghìn giờ phục chế trong bóng tối và mùi dung môi độc hại, vào đúng lúc phòng khách trên lầu đang sáng rực ánh nắng chiều và tiếng cười nói của buổi tiệc trà vẫn còn rộn ràng. Bà Đỗ Bích Hạnh ngồi ở vị trí trang trọng nhất trong bộ trang phục lụa là phẳng phiu không một nếp nhăn, bên cạnh bà là Vũ Ngọc Diệp cũng lụa là thơm tho ngồi sẵn ở vị trí người kế thừa để chuẩn bị chụp ảnh gia tộc, trong khi người đàn bà làm nên toàn bộ tài sản ấy vừa bước lên đã bị coi là kẻ làm bẩn khung hình. Người chụp ảnh được mời đến đứng giữa phòng, máy ảnh đã giơ lên sẵn, còn Phạm Duy Trạch ngồi ở ghế chủ vị với dáng vẻ của một chủ nhân đang chuẩn bị lưu lại khoảnh khắc huy hoàng cho gia tộc. Tôi vừa xuất hiện ở cửa, mùi dung môi và nhựa thông từ bộ đồ làm việc còn vương trên người tôi đã khiến không khí trong phòng khựng lại một nhịp rất rõ.

Bà Đỗ Bích Hạnh lập tức cau mày và xua tay về phía tôi, giọng bà cao lên đầy khó chịu: "Đứng lùi ra ngoài rìa đi, người toàn mùi tầng hầm như thế mà lọt vào khung hình thì còn gì là vẻ sang trọng của nhà họ Phạm nữa." Bà nói xong còn cố ý quay sang người chụp ảnh và dặn chỉ chụp những người ngồi quanh bàn trà, bởi bức hình này sẽ được gửi cho các vị khách sưu tầm thân thiết để họ thấy rõ diện mạo mới của gia tộc. Tôi nhìn vị trí trống ở mép ngoài khung hình mà bà vừa chỉ cho mình và bỗng thấy mười sáu năm qua trong căn nhà này, hóa ra ngay cả một chỗ đứng trong bức ảnh tôi cũng chưa từng thật sự có. Phạm Duy Trạch không hề lên tiếng ngăn lại, anh ta chỉ thản nhiên nhấp một ngụm trà như thể việc vợ mình bị đuổi ra khỏi khung ảnh gia đình là chuyện nhỏ đến mức không đáng để anh ta phải mở miệng.

Bà Đỗ Bích Hạnh thấy tôi vẫn chưa lùi bước thì càng nói lớn hơn, giọng bà đầy vẻ ban ơn và dạy dỗ: "Một người phụ nữ đã bốn mươi hai tuổi, không con cái, đến căn nhà của bên ngoại cũng không còn để quay về như cô mà được mang danh con dâu họ Phạm suốt mười sáu năm thì đã là phước phần lớn lắm rồi." Bà còn nói với giọng kể công không hề che giấu: "Nhà họ Phạm cho cô chỗ ăn chỗ ở, cho cô được chạm tay vào những bức tranh quý mà người ngoài mơ cả đời không tới, vậy mà cô lại không biết giữ thân phận, tối qua còn dám làm mất mặt con trai tôi giữa sảnh triển lãm." Những lời ấy rơi xuống bàn trà nhẹ nhàng như đang bàn chuyện thời tiết, nhưng mỗi chữ đều cố tình nhắc cho tôi nhớ rằng trong mắt bà, toàn bộ sự hy sinh của tôi chưa từng là đóng góp, nó chỉ là món nợ ân tình mà tôi phải trả mãi không hết. Tôi nghe hết mà không chen vào một lời, bởi tôi biết buổi trà chiều hôm nay vốn không phải để uống trà, nó là sân khấu cuối cùng họ dựng lên để ép tôi giao nốt những gì còn sót lại.

Vũ Ngọc Diệp ngồi sát bên bà Đỗ Bích Hạnh, hai tay cô ta nhẹ nhàng mở một tập tài liệu dày đặt lên bàn, giọng cô ta ngọt và nhỏ như sợ làm phiền người lớn: "Em đã sắp xếp lại toàn bộ ảnh chụp quá trình bóc tách lớp sơn cổ của mấy bức tranh quan trọng nhất, chị Uyển Nghi xem thử đi, em làm vậy cũng chỉ để sau này khách mời hỏi tới thì em còn biết đường trả lời thay cho gia đình." Tôi cúi xuống nhìn những tấm ảnh trong tập tài liệu ấy và thấy rõ từng đôi tay đang làm việc dưới ánh đèn phục chế, đó là đôi tay của tôi với vết sẹo mỏng ở ngón trỏ do dao tách sơn để lại từ nhiều năm trước, nhưng toàn bộ phần khuôn mặt và dòng ghi tên người thực hiện ở góc ảnh đều đã bị cắt bỏ sạch sẽ. Cô ta đã lấy chính những giờ phút tôi thức trắng trong tầng hầm, cắt đi danh tính của tôi rồi đặt chúng dưới tên mình một cách thản nhiên đến mức gần như đáng khâm phục nếu nó không trơ trẽn đến vậy. Bà Đỗ Bích Hạnh liếc qua tập ảnh rồi gật đầu hài lòng, còn Phạm Duy Trạch thì ngả người ra ghế như thể chuyện cướp công ấy là một sự sắp xếp hợp lý mà người làm vợ như tôi phải vui vẻ chấp nhận.

Vũ Ngọc Diệp được đà lại nghiêng người về phía tôi, nụ cười trên môi cô ta vẫn giữ nguyên vẻ hiền lành giả tạo khi cô ta nhẹ giọng: "Chỉ còn cuốn sổ tay ghi tỷ lệ pha màu khoáng thạch và cách xử lý keo bồi biểu là em chưa nắm được hết, chị giao lại cho em nốt đi, từ nay chị cứ nghỉ ngơi, mấy việc đứng trước khách khứa cứ để em lo thay chị cho đỡ vất vả." Phạm Duy Trạch lập tức tiếp lời, giọng anh ta trầm xuống mang theo uy quyền của người chồng đã quen ra lệnh suốt mười sáu năm: "Em giao sổ tay cho Ngọc Diệp đi, coi như chuộc lại thái độ cứng đầu tối qua của em, nhà này đang cần người đứng ra gánh vác hình ảnh mới chứ không cần một người thợ chỉ biết trốn dưới tầng hầm." Anh ta nói đến hai chữ người thợ với sự khinh thường không hề che giấu, như thể ba nghìn giờ tôi bỏ ra bên bàn phục chế chỉ là công việc tay chân rẻ mạt mà bất cứ ai được anh ta nâng đỡ cũng có thể thay thế trong một buổi chiều. Tôi nhìn cuốn sổ tay đang nằm trong vali của mình, nơi ghi lại từng công thức tôi phải trả bằng tiền riêng, bằng sức khỏe và bằng cả những năm tháng không còn lấy lại được, và tôi hiểu họ không chỉ muốn lấy nó, họ muốn lấy luôn quyền được nhớ rằng tôi đã từng tồn tại trong bộ sưu tập này.

Tôi không đưa sổ tay ra, tôi chỉ bước thẳng tới trước bàn trà và đứng ở vị trí mà người chụp ảnh vừa bị yêu cầu loại tôi ra khỏi khung hình, rồi tôi nhìn thẳng vào mắt bà Đỗ Bích Hạnh và hỏi bằng giọng rất bình tĩnh: "Tôi chỉ muốn hỏi bà một câu thôi, năm đó nếu tôi không bán căn nhà duy nhất mà bà ngoại để lại cho tôi để trả phần nợ thế chấp đang treo trên dinh thự này và mua tơ lụa cổ bồi biểu cứu bức tranh tổ tiên đang treo giữa sảnh, thì liệu bức tranh mà bà đang dựa lưng vào để khoe khoang với khách quý hôm nay có còn tồn tại đến giờ này không." Cả phòng khách lập tức im bặt, tiếng tách máy ảnh cũng dừng lại giữa chừng, còn bàn tay đang cầm chén trà của Vũ Ngọc Diệp khẽ run lên khiến mặt trà sóng sánh suýt tràn ra mép chén. Bà Đỗ Bích Hạnh sững người mất một nhịp, nhưng ngay sau đó bà đập mạnh chén trà xuống đĩa sứ, tiếng va chạm chói tai vang lên giữa căn phòng khi bà cao giọng mắng: "Tranh cổ là máu thịt của tổ tiên họ Phạm, con dâu đã bước chân vào cửa này thì bán chút tài sản riêng để phụng dưỡng gia tộc là bổn phận hiển nhiên, chuyện cũ đã qua rồi còn nhắc lại chỉ tổ làm người ngoài cười chê là tính toán nhỏ nhen." Bà nói đến hai chữ bổn phận một cách trơn tru như đã dùng nó suốt mười sáu năm để bịt miệng tôi mỗi lần tôi mệt đến mức muốn dừng lại, và chính sự trơn tru ấy khiến chút tình nghĩa cuối cùng trong tôi lạnh hẳn đi.

Tôi nhìn bức ảnh gia tộc vừa được chụp thử trên màn hình máy ảnh, trong đó có bà Đỗ Bích Hạnh ngồi giữa đầy quyền thế, có Phạm Duy Trạch lịch lãm ở ghế chủ vị, có Vũ Ngọc Diệp mỉm cười dịu dàng ở vị trí đáng lẽ thuộc về người con dâu đã cứu cả bộ sưu tập này, và tuyệt nhiên không có tôi. Tôi chậm rãi đáp lại bà bằng giọng đều và rõ từng chữ: "Bà nói đúng, chuyện đã qua thì không nên nhắc lại nữa, vậy nên từ hôm nay tôi cũng sẽ không nhắc nữa, tôi chỉ thu lại đúng cái tên của mình, thu lại chữ ký chuyên môn của mình và thu lại mười sáu năm mà nhà họ Phạm đã dùng như của chung nhưng chưa từng một lần hỏi tôi có đồng ý hay không." Tôi nói tiếp bằng giọng lạnh và dứt khoát: "Năm đó căn nhà của bà ngoại tôi đổi lấy sự tồn tại của bức tranh tổ tiên nhà bà, còn hôm nay tôi dùng chính sự thật ấy để đổi lấy tự do cho phần đời còn lại của tôi, như vậy là sòng phẳng, không ai nợ ai thêm một lời giải thích nào nữa." Phạm Duy Trạch nghe đến đó thì sắc mặt anh ta thay đổi hẳn, anh ta đứng bật dậy khỏi ghế và hỏi bằng giọng gắt lên: "Cô đang định làm trò gì vào đúng lúc gia đình sắp ký bàn giao lô tranh mới như thế này?"

Tôi không trả lời câu hỏi của anh ta ngay, tôi chỉ mở chiếc túi mỏng vẫn mang theo bên vali, lấy ra tờ đơn ly hôn cùng bản thông báo chấm dứt mọi ủy quyền sử dụng tên tuổi và chữ ký chuyên môn đã được công chứng đầy đủ, rồi đặt thẳng xuống giữa bàn trà, đè lên chính tập ảnh cắt ghép mà Vũ Ngọc Diệp vừa tự hào khoe khoang. Giấy trắng chữ đen nằm chễm chệ giữa những chén trà đắt tiền và những tấm ảnh không còn tên chủ nhân, khiến vẻ sang trọng giả tạo của cả buổi tiệc bỗng trở nên rẻ rúng đến buồn cười. Tôi nói bằng giọng ngắn gọn và dứt khoát: "Từ giờ phút này, bất cứ hồ sơ nào mang tên Đào Uyển Nghi mà không do chính tay tôi kiểm tra và ký lại đều không còn giá trị bảo chứng từ phía tôi, còn cuộc hôn nhân này, tôi ký đơn phương chấm dứt tại đây, anh muốn giữ thể diện hay giữ bộ sưu tập thì tự mình chịu trách nhiệm lấy." Vũ Ngọc Diệp tái mặt nhìn tờ đơn đè lên tập tài liệu của mình, cô ta lắp bắp quay sang Phạm Duy Trạch như muốn tìm một chỗ dựa, nhưng anh ta lúc này chỉ biết nhìn tôi với vẻ không tin nổi rằng người vợ chưa từng dám từ chối ấy lại chọn đúng bàn trà của mẹ mình để cắt đứt tất cả.

Phạm Duy Trạch bật cười khẩy sau một hồi sững sờ, anh ta cố lấy lại vẻ bề trên quen thuộc và nói bằng giọng đe dọa pha lẫn khinh miệt: "Em bước ra khỏi cánh cửa này thì đừng mong có ngày quay về van xin anh, một người phụ nữ bốn mươi hai tuổi rời khỏi nhà họ Phạm thì còn làm được gì ngoài quay lại tầng hầm mà khóc." Tôi kéo tay cầm vali lên, nghe tiếng bánh xe lăn nhẹ trên nền đá hoa cương của phòng khách lần cuối cùng, rồi tôi nhìn thẳng vào anh ta và đáp lại bằng sự thản nhiên tuyệt đối: "Anh yên tâm, tôi không có thói quen nhặt lại thứ mình đã tự tay vứt bỏ, huống chi thứ ấy còn từng dùng tên tôi để bán đi những bức tranh tôi cứu bằng cả căn nhà của bà ngoại." Tôi nói xong liền quay lưng bước thẳng về phía cửa chính, sau lưng tôi là tiếng bà Đỗ Bích Hạnh vẫn đang lớn tiếng gọi tên tôi như ra lệnh cho một người con dâu phải dừng lại nghe dạy dỗ, nhưng lần đầu tiên sau mười sáu năm, tiếng gọi ấy không còn bất cứ quyền lực nào giữ được bước chân tôi nữa. Người giúp việc đứng nép bên cửa nhìn tôi với ánh mắt vừa hoảng hốt vừa như muốn nói điều gì đó, cuối cùng lại chỉ lặng lẽ mở rộng cánh cửa cho tôi đi qua, một cử chỉ nhỏ bé mà tử tế hơn mọi lời hoa mỹ trên bàn trà kia cộng lại.

Chiếc xe taxi chở tôi vừa khuất bóng sau cánh cổng sắt nặng nề của dinh thự họ Phạm, trong phòng khách, bà Đỗ Bích Hạnh vẫn bĩu môi quay sang con trai và nói bằng giọng đầy tự tin rằng cứ mặc kệ nó đi, đàn bà cứng miệng được mấy hôm, ra ngoài nếm mùi khổ sở ít ngày khắc phải tự bò về xin vào lại cửa này thôi. Phạm Duy Trạch nghe mẹ nói vậy thì sắc mặt cũng giãn ra đôi chút, anh ta ngồi xuống ghế và ra lệnh cho Vũ Ngọc Diệp tiếp tục chuẩn bị hồ sơ cho buổi bàn giao ngày mai như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Không một ai trong căn phòng sang trọng ấy để ý rằng chiếc điện thoại bàn đặt ở góc phòng khách đang nhấp nháy liên tục một thông báo mới vừa gửi tới, trên màn hình hiện rõ dòng xác nhận hệ thống xác thực chữ ký điện tử của chuyên gia Đào Uyển Nghi đã chính thức bị vô hiệu hóa trên toàn bộ hồ sơ của nhà họ Phạm.