Chương 5: Đổi Bàn Sang Ghế Giám Đốc Chuyên Môn Và Lời Vu Khống Trơ Trẽn

Buổi sáng ngày tôi chính thức nhậm chức, hội trường của Trung tâm Bảo tồn Nghệ thuật Độc lập sáng lên bằng thứ ánh sáng trắng trong và thẳng, khác hẳn ánh đèn vàng hào nhoáng ở sảnh triển lãm nhà họ Phạm. Tôi bước lên vị trí chủ tọa trong bộ trang phục công sở màu xám đậm, trước mặt là các nhà nghiên cứu, các chuyên gia thẩm định và những nhà sưu tầm đã làm việc trong ngành nhiều năm. Ông Đinh Thái Sơn đứng dậy trao cho tôi quyết định bổ nhiệm Giám đốc chuyên môn, hai tay ông giữ văn bản rất trang trọng như đang trao lại một vị trí vốn thuộc về đúng người. Mười sáu năm trước, tôi cũng từng bước vào thế giới này bằng chính đôi tay mình, nhưng trong dinh thự họ Phạm, tôi chỉ được phép cúi đầu dưới tầng hầm, còn hôm nay, lần đầu tiên tên tôi được đọc lên ở giữa hội trường mà không cần đứng sau lưng bất kỳ ai.

Ông Đinh Thái Sơn nói bằng giọng trầm, rõ ràng và đầy tôn trọng rằng: "Trung tâm chọn cô Đào Uyển Nghi không phải vì câu chuyện cá nhân của cô, mà vì hơn ba nghìn giờ lao động, phương pháp đối chiếu vật liệu và hồ sơ nghiên cứu do chính cô tạo ra trong mười sáu năm qua." Tôi nhận quyết định, đáp lại ông bằng giọng ngắn gọn rằng: "Tôi sẽ làm việc bằng chứng cứ và năng lực, đúng như cách tôi đã giữ những bức tranh ấy sống sót đến hôm nay." Cả hội trường im lặng trong vài giây rồi tiếng vỗ tay vang lên đều và chắc, không ồn ào phô trương nhưng đủ để tôi hiểu vị thế của mình đã thật sự đổi khác. Tôi không nhìn xuống tìm kiếm sự công nhận của nhà họ Phạm nữa, bởi từ giây phút này, tôi đã ngồi ở phía bên kia bàn.

Ngay sau lễ bổ nhiệm, trung tâm phát đi thông cáo chính thức về việc thu hồi quyền sử dụng tên tuổi chuyên môn của tôi khỏi toàn bộ hoạt động của nhà họ Phạm. Thông cáo nêu rõ những hồ sơ xác nhận tình trạng tranh mang chữ ký Đào Uyển Nghi trong hai năm gần đây, nếu không có ảnh kiểm tra trực tiếp và ghi chép vật liệu do chính tôi lập, đều không được coi là ý kiến thẩm định của tôi. Đó không phải là một lời tuyên chiến cảm tính, mà là nhát cắt sạch sẽ đầu tiên tôi đặt lên mười sáu năm bị mạo danh. Kể từ hôm nay, bất kỳ ai còn muốn dùng tên tôi để bảo chứng cho một bức tranh chưa qua tay tôi đều phải tự chịu trách nhiệm trước giới chuyên môn và trước pháp luật.

Chưa đầy hai giờ sau, điện thoại của nhà họ Phạm bắt đầu nóng lên vì những cuộc gọi chất vấn từ các nhà sưu tầm từng mua tranh trong danh sách của ông Phan Quốc Định. Một nhà sưu tầm lớn nói bằng giọng cứng rắn qua điện thoại rằng ông ấy yêu cầu Phạm Duy Trạch giải thích ngay vì sao bức tranh mình đang giữ lại có lớp vải lót khác hẳn ảnh tư liệu gốc. Một người khác lạnh lùng thông báo sẽ mang tác phẩm đến hội trường vào buổi tọa đàm ngày mai để kiểm tra công khai, không chấp nhận thêm bất kỳ lời hứa hẹn riêng tư nào. Phạm Duy Trạch nghe xong liền tái mặt, nhưng thay vì đối diện với câu hỏi về nguyên tác đã biến mất, anh ta lập tức chọn cách quen thuộc nhất là đổ toàn bộ tội lỗi lên đầu người vợ cũ vừa rời đi.

Chiều hôm đó, Phạm Duy Trạch mở một buổi gặp gỡ báo chí ngay tại sảnh dinh thự họ Phạm, nơi chỉ ít ngày trước anh ta còn đứng trên sân khấu tôn vinh Vũ Ngọc Diệp là người kế thừa bộ sưu tập. Anh ta mặc bộ lễ phục chỉnh tề, gương mặt cố làm ra vẻ đau khổ của một người chồng bị vợ phụ bạc, còn Vũ Ngọc Diệp ngồi bên cạnh với đôi mắt đỏ hoe như vừa khóc xong. Trước hàng chục ống kính máy quay, Phạm Duy Trạch nói bằng giọng trầm buồn đầy giả tạo rằng: "Gia đình chúng tôi buộc phải thay thế Đào Uyển Nghi vì tay nghề của cô ấy đã xuống cấp nghiêm trọng, có lần cô ấy pha sai tỷ lệ dung môi khiến lớp sơn cổ bị biến màu." Anh ta dừng lại một nhịp để lấy vẻ bất đắc dĩ, rồi tiếp tục khẳng định rằng chính vì tôi ghen tị với tài năng của đàn em nên mới tung thông cáo thất thiệt nhằm phá hoại thanh danh nhà chồng.

Vũ Ngọc Diệp lập tức cúi đầu, nói bằng giọng ngọt ngào và run rẩy như một người chịu thiệt thòi rằng: "Em chưa bao giờ muốn tranh giành vị trí của chị Uyển Nghi, em chỉ muốn san sẻ gánh nặng cho gia đình trong lúc chị ấy không còn đủ sức đảm nhiệm." Cô ta đưa tay lau khóe mắt khô ráo, cố tình để ống kính ghi lại hình ảnh một nữ giám tuyển trẻ hiền lành bị đàn chị chèn ép. Những lời ấy vừa dứt, vài người có mặt đã bắt đầu xì xào rằng tôi vì bị thay thế nên mới quay lại cắn nhà họ Phạm. Tôi xem toàn bộ buổi gặp gỡ trong phòng làm việc mới, nghe từng câu vu khống rơi xuống rất rõ ràng, và bỗng nhớ lại mười sáu năm mình từng cúi đầu lau từng vết bụi trên khung tranh trong khi anh ta đứng trên lầu nhận hết lời khen.

Ông Đinh Thái Sơn ngồi đối diện tôi, không an ủi một câu thừa thãi, chỉ ra hiệu cho nhân viên pháp lý lưu lại toàn bộ phần phát biểu của Phạm Duy Trạch và Vũ Ngọc Diệp. Ông nói bằng giọng điềm đạm nhưng sắc bén rằng: "Họ vừa tự bước thêm một bước, vì lời buộc tội về dung môi và lớp sơn cổ là vấn đề chuyên môn, ngày mai họ sẽ phải chứng minh nó trước những người hiểu vật liệu." Tôi gật đầu, trong lòng không còn cơn giận bùng lên như lửa, chỉ có một sự lạnh lẽo rất tỉnh táo đang xếp từng lời nói dối vào đúng vị trí của nó. Phạm Duy Trạch tưởng mình đang bôi nhọ tôi trước công chúng, nhưng anh ta không biết rằng mỗi câu anh ta nói ra đều đang tự buộc thêm một nút thắt quanh cổ mình.

Đúng lúc buổi phát biểu kết thúc, điện thoại của tôi rung lên và hiện tên của bà Đỗ Bích Hạnh. Tôi vừa bắt máy, bà đã gằn giọng chửi bới bằng thứ âm thanh the thé đầy tức giận rằng: "Cô đúng là đồ ăn cháo đá bát, nhà họ Phạm nuôi cô mười sáu năm, cho cô danh phận bước chân vào giới thượng lưu, vậy mà cô dám bôi tro trát trấu lên mặt gia đình này." Bà tiếp tục ra lệnh cho tôi phải lập tức gỡ bỏ thông cáo, công khai xin lỗi Vũ Ngọc Diệp và quay về dinh thự giải thích với họ hàng, nếu không bà sẽ khiến tôi không còn chỗ đứng trong giới nghệ thuật. Tôi nghe hết mà không ngắt lời, bởi càng nghe, tôi càng thấy rõ trong mắt bà, mười sáu năm lao động và căn nhà của bà ngoại tôi chưa bao giờ là hy sinh, chúng chỉ là cái giá đương nhiên một người con dâu phải trả để được mang họ Phạm.

Phạm Duy Trạch giật lấy điện thoại từ tay bà, nói bằng giọng bề trên ban ơn như thể anh ta vẫn còn quyền định đoạt cuộc đời tôi rằng: "Anh cho em một con đường lui cuối cùng, chỉ cần em ký bản đính chính thừa nhận mình nhớ nhầm hồ sơ, anh sẽ rút lại chuyện ly hôn và cho em quay về làm cố vấn phụ dưới quyền Ngọc Diệp." Anh ta hạ giọng xuống, tiếp tục dỗ dành bằng vẻ khoan dung giả tạo rằng vị trí ấy tuy không còn danh chính ngôn thuận nhưng ít ra tôi vẫn được ở lại nhà họ Phạm và tiếp tục chạm vào bộ sưu tập. Tôi nhìn qua lớp kính phòng làm việc, thấy ông Đinh Thái Sơn và hai nhân viên pháp lý đều đã ngẩng lên, và tôi hiểu khoảnh khắc này không còn là chuyện riêng của một cuộc hôn nhân mục ruỗng nữa. Một người chồng đã bán tranh tôi cứu, mạo danh chữ ký của tôi, nâng nhân tình lên ghế kế thừa, đến cuối cùng vẫn nghĩ rằng việc cho tôi đứng phụ việc cho cô ta là một ân huệ.

Tôi nhấn nút mở loa ngoài và đặt điện thoại xuống giữa bàn, để mọi người trong phòng đều nghe rõ ràng như một buổi đối chất chính thức. Tôi nói bằng giọng bình thản đến lạnh người rằng: "Phạm Duy Trạch, bà Đỗ Bích Hạnh, hai người nghe cho rõ, lời buộc tội tôi pha sai dung môi làm biến màu lớp sơn cổ đã được ghi âm nguyên văn trong cuộc gọi này." Tôi dừng lại vừa đủ để đầu dây bên kia im bặt, rồi tiếp tục nói rõ từng chữ rằng phần ghi âm ấy sẽ được đưa vào hồ sơ đối chất tại buổi tọa đàm chuyên môn ngày mai, nơi có đủ chuyên gia để phân biệt nhựa thông tự nhiên với keo công nghiệp và phân biệt một vết vá thủ công với lớp vải dệt hàng loạt. Bà Đỗ Bích Hạnh ở đầu dây bên kia lập tức gào lên rằng tôi dám đe dọa trưởng bối, còn Phạm Duy Trạch thì mất bình tĩnh quát rằng tôi không có quyền mang chuyện gia đình ra trước người ngoài.

Tôi đáp lại anh ta bằng một câu ngắn gọn và dứt khoát rằng: "Từ ngày anh dùng tên tôi để bảo chứng cho những bức tranh tôi chưa từng kiểm tra, đây đã không còn là chuyện riêng trong nhà nữa." Nói xong, tôi cúp máy ngay khi tiếng quát tháo vẫn còn vang lên ở đầu dây bên kia, không để cho họ thêm một giây nào kéo tôi trở lại vị trí người con dâu phải cúi đầu nghe dạy bảo. Căn phòng trở lại yên tĩnh, chỉ còn tiếng nhân viên pháp lý lưu lại tệp ghi âm và tiếng bút của ông Đinh Thái Sơn ghi nhanh mấy chữ lên bìa hồ sơ. Tôi bỗng thấy mười sáu năm im lặng của mình đã thật sự kết thúc, không phải bằng một trận khóc lóc, mà bằng một cuộc gọi được ghi lại đầy đủ và một cánh cửa đóng sập đúng lúc.

Ông Đinh Thái Sơn ngẩng lên nhìn tôi, nói bằng giọng tôn trọng và chắc chắn rằng: "Cô vừa làm đúng việc cần làm, không cần thắng họ trong một cuộc cãi vã qua điện thoại, chỉ cần để lời nói của họ đứng cạnh chứng cứ vào ngày mai." Tôi trả lời ông bằng giọng nhẹ nhưng không hề mềm đi rằng: "Tôi đã mất mười sáu năm để giữ những bức tranh ấy khỏi mục nát, tôi sẽ không mất thêm một ngày nào để giữ thể diện cho những người đã bán chúng đi." Ông khẽ gật đầu rồi chuyển hồ sơ sang phía tôi, trên bìa là danh sách các nhà sưu tầm đã xác nhận sẽ mang tranh đến hội trường. Tôi nhìn danh sách ấy và hiểu rằng ngày mai, Phạm Duy Trạch sẽ không còn đối diện với một người vợ cũ đơn độc, mà phải đối diện với toàn bộ giới chuyên môn mà anh ta từng lừa dối.

Tối hôm đó, Vũ Ngọc Diệp đăng lên trang cá nhân một loạt hình ảnh chụp trong phòng làm việc mới tại dinh thự họ Phạm, nơi cô ta vừa được Phạm Duy Trạch trao danh phận Giám tuyển trưởng kế thừa bộ sưu tập. Cô ta ngồi thẳng lưng sau chiếc bàn lớn, tay đặt lên tập hồ sơ dày, gương mặt trang điểm kỹ càng và nụ cười tự đắc không còn chút vẻ yếu đuối như trong buổi gặp gỡ báo chí ban chiều. Kèm theo những bức ảnh ấy, cô ta viết bằng giọng thách thức mềm mỏng rằng: "Ngày mai tại buổi tọa đàm, em mong chị Uyển Nghi sẽ cùng em phân định cao thấp bằng học thuật thật sự, để mọi hiểu lầm không còn làm tổn thương gia đình họ Phạm." Lời nhắn vừa xuất hiện đã có không ít người vào khen cô ta bản lĩnh, đồng thời quay sang trách tôi già rồi còn cố bám lấy hào quang cũ không chịu nhường sân khấu cho thế hệ trẻ.

Tôi không trả lời một chữ, chỉ mở bức ảnh cuối cùng lên và phóng lớn phần màn hình phía sau lưng cô ta. Trên màn hình là trang trình bày mà cô ta chuẩn bị dùng cho buổi tọa đàm ngày mai, ở giữa trang hiện rõ hình ảnh một đôi bàn tay đang bóc tách lớp phủ trên bức tranh gia bảo năm năm trước. Đôi bàn tay ấy là của tôi, bởi ở góc dưới bức ảnh vẫn còn sót lại nét chữ viết tay nhỏ xíu ghi mã vật liệu bằng mực nâu mà năm đó chính tôi đã ghi bên mép ảnh tư liệu. Cô ta đã cắt bỏ tên người phục chế, cắt bỏ cả phần ghi công ở cuối trang, nhưng lại quên mất rằng nét chữ của một người đã thức ba nghìn giờ bên bàn phục chế không dễ bị xóa sạch như một dòng chú thích.

Tôi lưu lại toàn bộ hình ảnh và lời thách thức của cô ta, gửi sang cho ông Đinh Thái Sơn kèm theo ảnh tư liệu gốc mà tôi vẫn giữ trong kho dữ liệu cá nhân. Ông xem xong chỉ nói bằng giọng trầm tĩnh rằng: "Ngày mai, cô không cần tranh cãi với cô ta về lòng ghen tị hay vị trí kế thừa, cô chỉ cần hỏi cô ta một câu về lớp phủ đầu tiên là đủ." Tôi tắt màn hình, đứng dậy rời phòng làm việc khi hành lang trung tâm đã lên đèn, trong lòng hoàn toàn yên tĩnh như mặt hồ trước lúc băng nứt. Vũ Ngọc Diệp tưởng mình vừa giương cao ngọn cờ chiến thắng trước toàn thể giới sưu tầm, nhưng cô ta không hề biết rằng chính bàn tay tự đắc của mình đã đưa ra vật chứng đầu tiên, tự buộc chặt thêm một vòng dây quanh lời nói dối mà cô ta và Phạm Duy Trạch vừa dựng lên ban chiều.