Chương 6: Hội Nghị Nghiệm Thu Và Kẻ Ngồi Ghế Cao Không Trả Lời Nổi Một Câu Hỏi

Hội trường hội nghị nghiệm thu vận hành lưới điện liên vùng nằm ở tầng cao nhất của trung tâm hội thảo, sáng nay chật kín đại diện các đơn vị vận hành, các đối tác lớn và những chuyên gia mà chỉ cần một cái lắc đầu cũng đủ khiến một hợp đồng trọng điểm phải xem lại từ đầu. Tôi ngồi ở hàng ghế đại diện của Tập đoàn Năng lượng Đông Hải, bên cạnh là Lê Quang Vinh với vẻ mặt điềm tĩnh như mọi lần, không nói nhiều nhưng ánh mắt luôn dừng lại ở những chi tiết có kết quả thật. Phía bên kia hội trường, Trịnh Đức Bằng ngồi ở vị trí trung tâm của đoàn Thiên Phong, lưng thẳng, nụ cười tự tin được giữ rất khéo trước những lời chào xã giao. Trịnh Hữu Phát ngồi ngay bên cạnh ông, tay đặt lên tập tài liệu dày, thỉnh thoảng lại chỉnh lại cổ áo như thể chỉ cần vẻ ngoài đủ chững chạc thì những câu hỏi sắp tới cũng sẽ tự trở nên dễ dàng.

Bà Cao Thu Thủy bước lên vị trí chủ trì với tập hồ sơ mỏng hơn hẳn những báo cáo hoa mỹ mà các doanh nghiệp mang tới, và sự mỏng ấy tự nó đã là một áp lực. Bà mở đầu bằng giọng bình thản, rõ từng chữ, nhắc rằng hội đồng hôm nay không nghiệm thu lời hứa, cũng không nghiệm thu danh tiếng cũ, mà chỉ nghiệm thu khả năng vận hành an toàn và trách nhiệm rõ ràng khi có biến động. Cả hội trường lập tức im lặng, bởi ai cũng hiểu phía sau mỗi con số phụ tải là bệnh viện, là khu dân cư, là hàng nghìn gia đình không có lỗi gì trong những cuộc tranh giành ghế ngồi của người lớn. Tôi nhìn sang phía Thiên Phong và thấy Hữu Phát khẽ cười, một nụ cười rất giống những buổi giới thiệu nội bộ trước đây, nơi hắn chỉ cần nói xong phần đã thuộc lòng là sẽ có người vỗ tay.

Đại diện Thiên Phong được mời trình bày trước, và Hữu Phát bước lên sân khấu với bước chân cố tình chậm rãi để tạo cảm giác làm chủ. Hắn mở lời bằng giọng đầy tự hào khi tuyên bố: "Thưa hội đồng, sau giai đoạn chuyển đổi nhân sự, Thiên Phong đã hoàn thành cải tiến nội bộ, thoát khỏi sự phụ thuộc vào một cá nhân và đưa nền tảng điều phối vào trạng thái ổn định hơn trước." Một vài người ở hàng ghế dưới khẽ gật đầu theo thói quen, nhưng bà Thủy không gật, bà chỉ lật hồ sơ và chờ phần trình bày đi vào đúng phần cần nghe. Hữu Phát tiếp tục nói về tầm nhìn, về đội ngũ trẻ, về quyết tâm đổi mới, những cụm từ nghe rất trơn tru nhưng càng nghe càng giống một lớp sơn mới phủ lên một cỗ máy mà người sơn chưa từng mở nắp.

Bà Thủy ngẩng lên, ánh mắt dừng thẳng ở Hữu Phát, rồi bà hỏi bằng giọng không cao nhưng đủ khiến cả hội trường nghe rõ từng chữ: "Anh Phát, khi nguồn điện gió và điện mặt trời cùng sụt giảm trong thời gian ngắn, đồng thời nhu cầu ở khu công nghiệp tăng đột biến, phương án của Thiên Phong ưu tiên giữ ổn định ở đâu trước, và dựa trên căn cứ nào để không đẩy áp lực sang các trạm phân phối lân cận." Hữu Phát vẫn giữ nụ cười, nhưng bàn tay cầm thiết bị điều khiển trình chiếu đã khựng lại nửa giây. Hắn đáp bằng giọng cố tỏ ra chắc chắn: "Thưa bà, chúng tôi sẽ kích hoạt phương án dự phòng và phân bổ lại theo mức độ ưu tiên đã được đội ngũ tư vấn xác nhận." Bà Thủy nhìn hắn thêm một lúc, rồi bà hỏi tiếp, chậm hơn trước: "Tôi đang hỏi cơ chế ra quyết định của chính anh, không hỏi đội ngũ tư vấn đã xác nhận điều gì."

Sự im lặng sau câu hỏi ấy dài đến mức tôi nghe rõ tiếng giấy được lật ở hàng ghế phía sau. Hữu Phát cúi xuống nhìn màn hình trình chiếu như thể đáp án sẽ tự hiện lên giữa những dòng chữ ca ngợi thành tựu, rồi hắn nói vòng vo về việc cân bằng tổng thể, về việc theo dõi sát sao và về việc xử lý linh hoạt theo tình huống thực tế. Càng nói, giọng hắn càng mất đi sự tự tin ban đầu, bởi những từ nghe có vẻ chuyên môn khi đặt cạnh nhau lại không tạo thành một câu trả lời có trách nhiệm. Tôi ngồi yên và bỗng nhớ tới lời cha từng dạy từ ngày tôi còn đứng trong tiệm sửa chữa nhỏ của gia đình, rằng điện không nhìn vào chức danh của người điều khiển, nó chỉ trả lời cho năng lực và sự cẩn trọng của người cầm quyền quyết định.

Hữu Phát quay đầu nhìn về phía Trịnh Đức Bằng, ánh mắt cầu cứu hiện rõ đến mức không cần ai phải tinh ý mới nhận ra. Đức Bằng khẽ hắng giọng, định lên tiếng thay cháu mình, nhưng bà Thủy đã giơ tay giữ đúng quy trình của buổi nghiệm thu. Bà nói bằng giọng vẫn bình thản nhưng không còn chỗ cho sự né tránh: "Người phụ trách kỹ thuật của Thiên Phong đang đứng trên sân khấu, vậy xin để chính người phụ trách trả lời, bởi nếu một phương án phải chờ người khác nhắc bài mới nói được, hội đồng có quyền nghi ngờ người ký duyệt có thật sự hiểu điều mình đã duyệt hay không." Mặt Hữu Phát đỏ lên, rồi rất nhanh chuyển sang tái đi, hắn nắm chặt thiết bị trong tay đến mức các khớp ngón tay trắng bệch.

Bà Thủy không cho khoảng trống ấy kéo dài, bà chuyển sang câu hỏi thứ hai liên quan đến tính ổn định sau khi Thiên Phong thay đổi phương án vận hành trong thời gian gần đây. Bà hỏi rành mạch: "Những lần hệ thống phải chuyển sang vận hành dự phòng và xuất hiện chênh lệch bất thường, Thiên Phong lý giải thế nào, và vì sao báo cáo gửi hội đồng lại chỉ nêu kết quả cuối cùng mà không nêu rõ ai đã phê duyệt thay đổi, thay đổi vào thời điểm nào." Lần này Hữu Phát không còn cười nổi nữa, hắn lật nhanh vài trang tài liệu mang theo, nhưng càng lật càng rối vì những gì hắn chuẩn bị chỉ là phần để được chúc mừng, không phải phần để chịu chất vấn. Hồ Minh Trí ngồi ở hàng ghế Thiên Phong khẽ cúi đầu, tránh ánh mắt của những người xung quanh, như thể chỉ cần không nhìn lên sân khấu thì trách nhiệm cũng sẽ không tìm tới mình.

Đúng lúc Hữu Phát lắp bắp nói rằng cần kiểm tra lại hồ sơ chi tiết, Trịnh Đức Bằng cuối cùng không ngồi yên được nữa. Ông đứng lên nửa chừng, giọng trầm xuống với vẻ kiềm chế của một người quen ra lệnh hơn là quen giải trình, và ông nói: "Thưa bà Thủy, tôi xin được nói rõ một nguyên nhân quan trọng, những khó khăn hiện nay bắt nguồn từ giai đoạn trước, khi toàn bộ công nghệ nằm trong tay một cá nhân, và khi người đó rời đi, việc bàn giao đã không đầy đủ như công ty kỳ vọng." Cả hội trường xao động nhẹ, vài ánh mắt lập tức hướng về phía tôi, và tôi hiểu ông vừa chọn cách quen thuộc nhất của mình, biến sự thiếu năng lực của người được trao ghế thành lỗi của người đã bị ông xóa tên khỏi danh sách thưởng. Hữu Phát nghe chú mình nói vậy liền gật đầu rất nhanh, như một người sắp chìm vừa vớ được một tấm ván, dù tấm ván ấy được làm bằng lời buộc tội vô căn cứ.

Tôi không phản ứng ngay, bởi tôi đã học được rằng trong những căn phòng như thế này, sự thật không cần phải gào lên, nó chỉ cần được đặt đúng chỗ và đúng lúc. Lê Quang Vinh ngồi bên cạnh khẽ nghiêng người, giọng ông thấp và ngắn gọn khi nói với tôi: "Anh Nguyên, tới phần của Đông Hải rồi, cứ trình bày những gì đội ngũ của anh đã làm được." Tôi gật đầu, đứng dậy trong sự im lặng đang dày lên từng lớp, và cảm nhận rất rõ sự đảo chiều của vị thế, từ một người từng bị yêu cầu đào tạo kẻ thay thế trong phòng họp cũ, nay bước lên cùng một sân khấu với tư cách giám đốc công nghệ của một tập đoàn đối thủ. Tôi không nhìn về phía Đức Bằng để tìm sự công nhận, bởi người đã từng phủ nhận giá trị của mình thì không có tư cách xác nhận lại giá trị ấy.

Tôi bước lên vị trí trình bày, đặt tập tài liệu của Đông Hải xuống và mở lời bằng giọng bình tĩnh, rõ ràng từng luận điểm như thói quen suốt nhiều năm làm nghề. Tôi nói trước toàn thể hội đồng: "Thưa bà Thủy và thưa hội đồng, tôi không đến đây để chứng minh công ty cũ cần tôi, tôi đến để trình bày những gì đội ngũ hiện tại của tôi đã làm được, bằng kết quả vận hành có thể kiểm chứng và bằng trách nhiệm thuộc về những người đang ký tên hôm nay." Câu nói vừa dứt, phía Thiên Phong lập tức lặng đi, còn Hữu Phát ngẩng phắt lên như vừa bị chạm đúng vào điều hắn sợ nhất, đó là tôi không cần tranh chiếc ghế cũ nữa. Tôi tiếp tục trình bày phần thứ nhất về cách nền tảng mới của Đông Hải giữ ổn định khi nguồn cung biến động, phần thứ hai về cách đội ngũ phân định rõ quyền quyết định trong từng tình huống, và phần thứ ba về kết quả thực tế đã đạt được trong giai đoạn vận hành thử nghiệm liên vùng.

Khác với những lời giới thiệu hoa mỹ trước đó, phần trình bày của Đông Hải đi thẳng vào những thời điểm khó nhất, khi nhu cầu tăng cao và nguồn cung không ổn định, nhưng hệ thống vẫn giữ được sự cân bằng nhờ phương án được chuẩn bị từ đầu và con người chịu trách nhiệm rõ ràng ở từng khâu. Mỗi kết quả được đưa ra đều gắn với thời gian, với đơn vị vận hành xác nhận và với người đứng tên chịu trách nhiệm, không có một dòng nào dựa vào danh tiếng cá nhân để xin niềm tin. Bà Thủy nghe rất chăm chú, thỉnh thoảng bà ghi lại một điểm rồi gật đầu rất nhẹ, một cái gật đầu không dành cho sự thân quen mà dành cho dữ kiện có căn cứ. Tôi nhìn thấy vài đối tác ở hàng ghế đầu bắt đầu nghiêng sang nhau trao đổi bằng giọng thấp, và sự chú ý của cả hội trường đã rời khỏi sân khấu trình diễn của Thiên Phong để chuyển sang một nền tảng được xây bằng thực chất.

Trịnh Đức Bằng ngồi phía dưới, nụ cười tự tin lúc đầu buổi đã biến mất, thay vào đó là ánh mắt liên tục liếc về phía Hữu Phát như muốn hỏi vì sao những điều vừa bị chất vấn lại không có trong phần chuẩn bị của cháu mình. Hữu Phát tránh ánh mắt của chú, hắn cúi xuống giả vờ xem lại tài liệu, nhưng bàn tay lật giấy run lên thấy rõ, và mỗi trang giấy được lật qua đều không cứu được hắn khỏi câu hỏi còn đang treo nguyên trên sân khấu. Hồ Minh Trí khẽ dịch người ra xa khỏi vị trí cạnh đoàn Thiên Phong một khoảng rất nhỏ, một cử động tưởng như vô tình nhưng lại nói rõ bản chất của những kẻ từng phụ họa vì lợi ích, khi gió đổi chiều thì điều đầu tiên họ làm là tìm khoảng cách an toàn cho chính mình. Tôi nhìn thấy tất cả, nhưng tôi không dùng nó để công kích ai, bởi sự sụp đổ đáng tin nhất không đến từ lời buộc tội của đối thủ, mà đến từ chính khoảng trống năng lực mà họ đã tự khoe ra trước hội đồng.

Khi phần trình bày của Đông Hải kết thúc, bà Thủy không vội kết luận, bà lật sang một phần hồ sơ khác và khiến cả hội trường một lần nữa nín thở. Bà nói bằng giọng chậm rãi, từng chữ rơi xuống như một dấu mốc không thể làm ngơ: "Trước khi hội đồng đi tới đánh giá, tôi yêu cầu làm rõ hai việc có liên quan trực tiếp tới những cáo buộc vừa được nêu, thứ nhất là quyền sở hữu trí tuệ đối với nền tảng điều phối mà anh Phạm Khải Nguyên đã xây dựng trong thời gian làm việc tại Thiên Phong và ranh giới với công cụ nghiên cứu độc lập của cá nhân anh, thứ hai là lịch sử phê duyệt những thay đổi vận hành được thực hiện sau ngày anh Nguyên hoàn tất bàn giao và chấm dứt trách nhiệm." Trịnh Đức Bằng vừa nghe tới đó đã khẽ giật mình, bàn tay đặt trên bàn siết lại, còn Hữu Phát thì ngẩng lên với sắc mặt trắng bệch như người vừa nghe thấy tên mình trong một bản án chưa tuyên.

Tôi đứng yên tại vị trí trình bày, không né tránh cũng không tỏ ra đắc thắng, và tôi trả lời hội đồng bằng giọng đều đặn. Tôi nói rõ ràng: "Thưa bà Thủy, thứ nhất, những hạng mục thuộc về công ty, tôi đã bàn giao đúng phạm vi hợp đồng, không thiếu phần việc thuộc trách nhiệm của tôi và tôi không mang theo dữ liệu nội bộ của Thiên Phong, thứ hai, công cụ nghiên cứu độc lập đứng tên cá nhân của tôi được xác lập từ trước và nằm ngoài phần nghĩa vụ bàn giao, thứ ba, từ thời điểm chấm dứt trách nhiệm, mọi quyết định thay đổi sau đó thuộc về người đang nắm quyền điều hành, và lịch sử phê duyệt sẽ trả lời thay cho mọi lời suy đoán." Tôi vừa dứt lời, Lê Quang Vinh khẽ gật đầu, còn phía bên kia, Đức Bằng mở miệng định nói điều gì đó nhưng lại thôi, bởi ông hiểu nếu tiếp tục đổ lỗi trong lúc tài liệu sắp được mở ra, mỗi lời ông nói sẽ tự biến thành một sợi dây buộc chặt hơn vào chính mình.

Bà Thủy ra hiệu cho bộ phận kỹ thuật của hội nghị đưa tài liệu đối chiếu lên màn hình lớn, và yêu cầu của bà được nói ra bằng giọng không hề cao nhưng khiến không ai trong hội trường dám xao nhãng. Bà dặn rõ ràng: "Giữ nguyên tài liệu ở trạng thái gốc, đối chiếu từng mốc thời gian với ngày bàn giao, và chưa chuyển trang khi hội đồng chưa yêu cầu." Màn hình lớn phía sau sân khấu bật sáng, dòng đầu tiên hiện lên là tài liệu xác lập quyền sở hữu trí tuệ mang tên Phạm Khải Nguyên, ngay bên dưới là mốc xác nhận phạm vi bàn giao đã hoàn tất tại Thiên Phong. Trịnh Đức Bằng bật đứng dậy khỏi ghế, chiếc ghế khẽ trượt ra sau tạo thành một âm thanh khô khốc giữa hội trường im phăng phắc, còn Hữu Phát nhìn chằm chằm lên màn hình, bàn tay đang cầm tài liệu bắt đầu run đến mức mép giấy rung lên thấy rõ.

Tôi vẫn đứng bình thản trước hội đồng, không nói thêm một lời nào, bởi tôi biết phần vừa hiện lên mới chỉ là cánh cửa đầu tiên của sự thật. Ngay khi bà Thủy yêu cầu chuyển sang phần tiếp theo, hàng chữ báo hiệu lịch sử phê duyệt chi tiết bắt đầu hiện ra ở cuối màn hình, nơi ghi lại từng quyết định thay đổi được ký sau ngày tôi rời khỏi Thiên Phong. Trịnh Đức Bằng quay phắt sang phía cháu mình, giọng ông lạc đi trong một câu hỏi chưa kịp thành lời, còn Hữu Phát thì lùi nửa bước như muốn tránh khỏi ánh sáng của màn hình. Màn hình khựng lại đúng một nhịp trước khi trang lịch sử phê duyệt mở ra hoàn toàn.