Chương 3: Nhà Hát Vòm Đỏ Và Những Con Người Chưa Từng Được Gọi Tên

Ba ngày sau khi cánh cửa phòng lưu trữ khép lại sau lưng tôi, tôi dùng khoản tiền tích lũy cuối cùng còn sót lại sau tám năm không nhận cổ phần để ký hợp đồng thuê lại Nhà hát Vòm Đỏ ở rìa thành phố. Nơi ấy từng là một nhà hát kịch vang bóng một thời, rồi bị bỏ hoang suốt sáu năm vì không còn đoàn nào đủ sức giữ lại một mái vòm cũ kỹ và một mặt sàn gỗ thông đã bạc màu theo năm tháng. Tôi không thuê nó vì hoài niệm, cũng không thuê vì muốn chứng minh mình còn đường đi sau khi rời khỏi Thiên Vũ. Tôi thuê nó vì khi đứng giữa khán phòng trống và đặt tay lên mặt sàn, tôi nghe được thứ âm thanh rất khẽ của gỗ già đáp lại bước chân mình, một thứ âm thanh trung thực mà những sân khấu dát vàng chưa chắc đã còn giữ được.

Tôi không gọi điện cho bất kỳ ai đang còn hợp đồng với đoàn cũ, không nhắn một lời rủ rê, cũng không hứa hẹn về tiền bạc hay danh tiếng với những người từng đứng chung sân khấu. Thứ nhất, mỗi người đều có ràng buộc và miếng cơm của riêng mình, tôi không có quyền bắt ai phải đánh đổi sự an ổn để đi theo cơn giận của tôi. Thứ hai, người tự nguyện bước đến trong lúc tôi trắng tay mới là người thực sự muốn làm nghề, chứ không phải kẻ chỉ tìm một chỗ đứng khi thấy bên này có ánh đèn. Tôi chỉ gửi đi một thông báo ngắn về buổi tuyển chọn mở cho những nghệ sĩ tự do và những người đã hết ràng buộc, rồi một mình ở lại nhà hát quét dọn, kiểm tra từng thanh xà và từng đoạn dây treo đã bị thời gian bỏ quên.

Đêm mưa đầu tiên tôi ở lại Vòm Đỏ, bà Mai Lan tìm đến khi trời đã gần khuya, đôi vai áo ướt sũng và mái tóc bạc dính bết vào hai bên má. Bà đứng rất lâu ngoài bậc thềm, không dám gõ cửa, hai bàn tay ôm chặt chiếc túi vải cũ như ôm lấy chút can đảm cuối cùng còn sót lại sau nhiều năm cúi đầu. Khi tôi mở cửa và gọi bà vào, cô Mai Lan nghẹn ngào nói, giọng bà đứt quãng trong tiếng mưa rơi dồn dập trên mái tôn phía sau nhà hát: “Hải Đăng, cô đến không phải để xin con cho cô một vai diễn. Cô chỉ muốn nói một lời xin lỗi cho tử tế, vì đêm tổng duyệt đó cô ngồi ngay đó, cô thấy hết mọi chuyện, vậy mà cô lại im lặng như một kẻ hèn.”

Tôi dìu bà vào trong, rót cho bà chén trà nóng còn sót lại trong bình giữ nhiệt, rồi đáp bằng giọng trầm và chậm rãi để bà không phải hoảng sợ thêm nữa: “Cô Lan, con chưa từng trách cô vì sự im lặng đó. Con biết ở tuổi này, mất đi chỗ làm cuối cùng không chỉ là mất thu nhập, mà còn là mất luôn cảm giác mình vẫn còn được cần đến trên đời.” Bà nghe xong thì bật khóc, không phải thứ nước mắt ồn ào để cầu xin thương hại, mà là tiếng khóc bị nén quá lâu của một nghệ sĩ từng đứng ở trung tâm sân khấu, cuối cùng lại phải học cách cúi mặt đi qua chính học trò của mình trong đêm người ta bị đuổi đi. Bà kể rằng sau khi tôi rời đoàn, ông Tường đã gạt tên bà khỏi toàn bộ chương trình kỷ niệm, nói thẳng trước mặt các nghệ sĩ trẻ rằng hình ảnh của bà đã quá cũ, giữ lại chỉ làm chậm tham vọng đổi mới của đoàn.

Ngay sau bà, Vũ Nam Khánh cũng đến, trên lưng là bao trống cũ và đôi dùi đã mòn vẹt vì những năm tháng đi đánh thuê cho các quán nhỏ và những đoàn diễn tỉnh lẻ. Cậu đứng thẳng giữa sảnh, đôi mắt nhìn tôi không né tránh, rồi Nam Khánh nói bằng giọng rõ ràng và đầy tự trọng, hai bàn tay siết chặt quai bao trống: “Anh Đăng, em nghe tin anh mở đoàn độc lập nên tự đến. Em mất phần lớn thính lực từ sau cơn bệnh năm ấy, các đoàn lớn đều từ chối em vì sợ em làm lệch nhịp trực tiếp. Em không xin anh thương hại, em chỉ xin anh cho em được thử một lần bằng đúng khả năng của mình.” Tôi nhìn đôi bàn chân cậu khẽ chạm xuống sàn để cảm nhận độ rung của tiếng mưa truyền qua nền gỗ, và trong khoảnh khắc ấy tôi hiểu vì sao các đoàn lớn đã bỏ lỡ cậu, bởi họ chỉ nghe nhạc bằng đôi tai, còn cậu thì nghe bằng cả cơ thể.

Lần lượt trong hai ngày sau đó, những diễn viên phụ từng đứng ở hàng cuối cùng của đoàn Thiên Vũ và vài nhóm nghệ sĩ tự do khác cũng tìm đến Vòm Đỏ, có người xách theo bộ trang phục tự may, có người chỉ mang theo đôi giày đã sờn đế. Họ đều có chung một điểm là chưa từng được gọi tên trên bất kỳ tấm áp phích nào, dù có người đã treo mình trên cao suốt mười năm, có người đã làm nền cho không biết bao nhiêu ngôi sao vụt sáng rồi tắt ngấm. Tôi không hứa với bất kỳ ai về một tương lai rực rỡ, tôi chỉ nói rõ ngay từ đầu rằng ở đây không có vai chính dành cho người biết nịnh bợ, cũng không có vai phụ dành cho người chịu im lặng, ai đứng ở vị trí nào sẽ do kỷ luật và thực lực của người đó quyết định. Nghe tôi nói vậy, không một ai bỏ về, họ lặng lẽ xắn tay áo cùng tôi lau lại từng hàng ghế bám bụi.

Cùng thời điểm đó ở phía bên kia thành phố, đoàn Thiên Vũ mở tiệc mừng khoản tài trợ lớn vừa ký, ánh đèn rực rỡ và tiếng ly chạm nhau vang lên không dứt trong những bức ảnh được tung ra dồn dập. Ông Tường nâng ly đứng giữa các nhà tài trợ, cười lớn và nói bằng giọng đầy tự đắc, như thể muốn câu nói ấy phải truyền đến tận tai tôi mới hả dạ: “Đoàn này thiếu đi một người bảo thủ thì chỉ có nhẹ gánh mà tiến nhanh hơn. Hải Đăng quen được nuông chiều tám năm nên sinh ra ảo tưởng không ai thay thế được, giờ cậu ta phải đi gom những gương mặt hết thời về dựng lại sân khấu thì đủ hiểu ai mới là người nhìn xa.” Gia Huy đứng ngay bên cạnh ông ta, cầm ly rượu trong bàn tay còn nguyên vết sẹo dài ở cổ tay, cười nhạt tiếp lời bằng giọng của kẻ đã tin rằng mình thắng trọn ván cờ: “Anh Đăng xưa nay vẫn vậy, lúc nào cũng thích biến mình thành người không thể thiếu. Thế hệ của tôi không cần một ông thầy ôm khư khư những bài bản cũ kỹ nữa.”

Những lời chế giễu ấy đến tai chúng tôi ngay trong buổi chiều trước hôm diễn thử, do một nghệ sĩ trẻ lén gửi lại với thái độ nửa thương hại nửa tò mò xem chúng tôi sẽ phản ứng ra sao. Tôi không cho ai bàn tán thêm, chỉ yêu cầu toàn bộ nhóm quay lại sàn tập và hoàn thành buổi ghép thử đầu tiên trước vài vị khách trong khu phố và mấy sinh viên nghệ thuật được mời đến xem để góp ý. Đó không phải buổi công diễn, không có áp phích, không có nhà tài trợ, chỉ là một lần chạy thử để chúng tôi biết mình đang đứng ở đâu sau những lời thề đẹp đẽ về phẩm giá. Nhưng chính sự đơn sơ ấy lại khiến thất bại khi ập đến trở nên trần trụi và đau đớn hơn bất kỳ lời mỉa mai nào của đoàn cũ.

Nam Khánh ngồi sau bộ trống ở góc trái sân khấu, đôi mắt căng ra nhìn về phía tôi để chờ hiệu lệnh bắt đầu như mọi nhạc công vẫn làm với hệ thống loa nhắc nhịp đặt ở hai bên cánh gà. Tiếng trống đầu tiên vang lên còn vững, nhưng chỉ sau vài nhịp, khi các diễn viên bắt đầu di chuyển và tiếng bước chân dội xuống mặt sàn hòa lẫn với tiếng nhạc phát ra từ loa, cậu lập tức mất phương hướng vì không phân biệt được đâu là nhịp chính, đâu là tiếng vọng trễ. Nhịp trống vỡ vụn từng mảng, lúc dồn dập vượt lên trước, lúc hụt lại phía sau, khiến toàn bộ đội hình trên không khựng lại trong sự lúng túng không thể che giấu. Cậu càng cố nghe, đôi vai càng căng cứng, và đến nhịp cao trào thì dùi trống trong tay cậu rơi xuống sàn, lăn đi một đoạn dài trong im lặng.

Ở trung tâm sân khấu, bà Mai Lan vừa nắm lấy dải lụa bước lên bục cao thì đôi vai cũ bỗng run lên dữ dội, không phải vì độ cao, mà vì ký ức về lần chấn thương năm xưa ùa về cùng lúc với ánh mắt của những người đang ngồi xem phía dưới. Bà đã leo lên được nửa chừng, tấm lưng vẫn giữ được sự mềm mại của một nghệ sĩ kỳ cựu, nhưng khi phải chuyển trọng tâm sang bên vai từng bị tổn thương, bàn tay bà trượt đi trong một khoảnh khắc rất ngắn và cả cơ thể chao nghiêng khiến khán phòng nín thở. Tôi ra hiệu dừng toàn bộ tiết mục ngay lập tức, cho hạ lụa xuống an toàn rồi tự mình bước lên đỡ bà, cảm nhận rõ đôi tay bà lạnh ngắt và run rẩy không sao kìm lại được. Vài vị khách phía dưới lặng lẽ đứng dậy ra về, không chê bai một lời, nhưng chính sự im lặng lịch sự ấy lại nặng nề hơn mọi tiếng thở dài.

Sau khi cánh cửa nhà hát khép lại, Nam Khánh vẫn ngồi nguyên sau bộ trống, hai tay siết chặt đôi dùi mới nhặt lên như siết lấy một bản án dành cho chính mình. Cậu ngẩng đầu nhìn tôi, cố giữ giọng bình tĩnh nhưng từng chữ đều khàn đi vì xấu hổ, cậu nói trong sự kìm nén đến nghẹn thở: “Anh Đăng, cho em rút lui ngay từ bây giờ. Em đã làm hỏng buổi thử của cả đoàn, em không muốn vì một kẻ không nghe rõ như em mà cô Lan và mọi người phải mất đi cơ hội cuối cùng này.” Ngay bên cạnh, cô Mai Lan nhìn chằm chằm vào đôi bàn tay nhăn nheo của mình rồi nói bằng giọng rất khẽ, như đang tự thú nhận một sự thật bà đã sợ hãi suốt nhiều năm: “Hải Đăng, có lẽ ông Tường nói đúng một phần. Tay cô run, vai cô yếu, trí nhớ của cơ thể này cũng không còn theo kịp ý muốn nữa, cô sợ mình chỉ là thứ phế liệu mà con vì tình nghĩa nên không nỡ bỏ lại.”

Tôi nghe hết, không cắt lời ai, cũng không vội vàng nói những câu động viên rẻ tiền mà người ta vẫn dùng để vá víu lòng tự trọng cho nhau trong vài phút rồi để mặc nó rách toạc vào ngày hôm sau. Tôi kéo một chiếc ghế ra giữa sàn, ngồi xuống ngang tầm mắt với cả hai người rồi nói bằng giọng trầm ổn và rạch ròi từng luận điểm, để không ai có thể tự lừa mình thêm nữa: “Thứ nhất, ở nơi này không có ai là phế liệu, chỉ có những phương pháp cũ không còn phù hợp với con người thật của các cô cậu. Thứ hai, thương hại không tạo ra nghệ thuật, và tôi cũng không lập đoàn này để làm nơi trú chân cho những người bị ruồng bỏ, tôi lập nó để chứng minh những kẻ từng gạch tên mọi người đã đánh giá sai đến mức nào. Thứ ba, nếu hôm nay chúng ta thất bại, chúng ta sẽ nhìn thẳng vào đúng chỗ đã gãy mà sửa, chứ không ai được phép lấy khiếm khuyết của mình ra làm lý do để bỏ chạy trước.” Cô Mai Lan nghe xong thì cúi đầu rất lâu, còn Nam Khánh buông lỏng đôi dùi trong tay, lần đầu tiên trong buổi tối hôm ấy nhìn thẳng vào mặt sàn gỗ thay vì nhìn vào những chiếc loa ở hai bên cánh gà.

Tôi đứng dậy, bước xuống giữa mặt sàn gỗ thông cũ kỹ của Nhà hát Vòm Đỏ, tháo giày đặt sang một bên rồi để lòng bàn chân trần chạm hẳn lên thớ gỗ đang ngân rung rất khẽ theo tiếng mưa gõ đều trên mái vòm phía trên cao. Cơn rung ấy không ồn ào, không phô trương, nhưng nó đi thẳng từ mặt sàn vào xương bàn chân tôi, rõ ràng và trung thực hơn bất kỳ hiệu lệnh nào phát ra từ loa điện tử. Tôi bất ngờ gọi Nam Khánh lại gần, ra hiệu cho cậu cũng tháo giày và đứng xuống bên cạnh tôi, rồi tuyên bố bằng giọng điềm tĩnh nhưng dứt khoát đến mức cả nhà hát lập tức im phăng phắc: “Khánh, từ ngày mai, cả đoàn này sẽ vứt bỏ toàn bộ hệ thống loa nhắc nhịp thông thường.”