Chương 5: Ánh Đèn Rỗng Tuếch Và Sự Cố Đứt Gãy Ngay Đêm Tổng Duyệt Liên Hoan

Buổi khớp sân khấu tổng hợp tại Trung tâm Biểu diễn Liên hoan Nghệ thuật Quốc gia bắt đầu từ rất sớm, nhưng không khí trong hội trường đã nặng như một sợi cáp bị kéo căng quá giới hạn ngay từ lúc các đoàn lần lượt tiến vào khu vực chờ. Nhóm của chúng tôi chỉ có vài con người lặng lẽ, mỗi người tự ôm lấy đạo cụ của mình và kiểm tra lại từng đường chỉ trên trang phục bằng sự tập trung của những kẻ không còn đường lùi. Cô Mai Lan ngồi xuống bên trái tôi, đôi bàn tay đặt yên trên đầu gối nhưng các ngón tay vẫn khẽ run theo thói quen của người từng bị chấn thương vai ám ảnh suốt nhiều năm. Nam Khánh ngồi ở phía còn lại, cậu tháo đôi giày, đặt bàn chân trần lên mặt sàn lạnh để cảm nhận từng rung động nhỏ nhất truyền lên từ hệ thống âm thanh đang được thử phía trên sân khấu.

Đúng lúc ấy, cánh cửa lớn phía cuối hội trường bật mở và đoàn Thiên Vũ ồ ạt bước vào với một khí thế hoàn toàn trái ngược, áp phích rực rỡ, băng rôn kỷ niệm và cả một đội truyền thông đi kèm không ngừng giơ máy ghi hình. Các nghệ sĩ trẻ của họ cười nói ồn ã, áo diễn lấp lánh dưới ánh đèn hành lang, nhưng chỉ cần nhìn kỹ là thấy trong những nụ cười ấy đã ẩn sẵn sự tranh giành không ai chịu nhường ai. Hai diễn viên nhào lộn chính vừa đi vừa cãi nhau gay gắt vì vị trí đón đèn ở trung tâm, một người cho rằng mình phải đứng giữa vì là gương mặt đại diện cho nhà tài trợ, người còn lại khăng khăng rằng động tác khó nhất thuộc về mình nên không thể bị đẩy ra rìa. Ông Nghiêm Vĩnh Tường đi ở phía trước, trang phục chỉnh tề phẳng phiu, nét mặt ông ta đầy vẻ tự mãn của kẻ tin rằng quy mô và tiền bạc có thể thay thế cho linh hồn của một tác phẩm.

Đi sát bên cạnh ông Tường, Đặng Gia Huy ngẩng cao đầu trong bộ trang phục biểu diễn mới may, tay cậu ta cầm chặt tập kịch bản đã được in lại với tên tác giả bị xóa sạch từ lâu. Vết sẹo dài trên cổ tay phải của cậu ta lộ ra dưới ống tay áo khi cậu ta giơ tay ra hiệu cho đội kỹ thuật treo lại hệ thống cáp theo ý mình, và chỉ một thoáng nhìn ấy thôi cũng đủ khiến ngực tôi thắt lại vì ký ức của đêm tai nạn ba năm trước. Ngày đó, chính tôi đã lao ra giữ sợi dây bảo hiểm bằng tay trần khi cáp phụ đứt giữa chừng, để rồi cả hai chúng tôi cùng mang trên người những di chứng không bao giờ mất đi. Vậy mà giờ đây, cậu ta đứng cạnh người đã ném tấm thẻ đạo diễn của tôi xuống sàn, bình thản nhận lấy thứ không thuộc về mình như thể ân nghĩa năm xưa chỉ là một câu chuyện có thể tùy ý kể lại theo cách khác.

Chủ tịch Hoàng Bách Việt bước vào hội trường trong sự im lặng gần như tuyệt đối, ông không nhìn những tấm băng rôn hào nhoáng mà chỉ liếc qua cách các đoàn tự sắp xếp đội hình trong lúc chờ đợi. Ông ngồi xuống vị trí trung tâm của bàn thẩm định, đặt tập hồ sơ xuống mặt bàn và giữ một vẻ nghiêm khắc khiến cả hàng ghế phía dưới đều phải hạ thấp giọng nói. Với một người từng là nghệ sĩ xiếc thế hệ đầu tiên, ông hiểu rõ hơn ai hết rằng sự an toàn trên không trung không nằm ở lời quảng bá mà nằm ở từng nhịp thở được tính toán chính xác đến từng phần giây. Khi người điều phối mời đoàn Thiên Vũ lên khớp sân khấu đầu tiên, tôi thấy ông khẽ nheo mắt nhìn về phía hệ thống cáp vừa được Gia Huy cho người điều chỉnh lại trong buổi sáng.

Ông Nghiêm Vĩnh Tường đứng dậy trước, ông ta nở một nụ cười tự tin hướng về bàn thẩm định và cất giọng đầy vẻ ban ơn cho thế hệ mới khi nói rằng đoàn Thiên Vũ hôm nay sẽ chứng minh nghệ thuật xiếc cần phải trẻ hóa và không thể mãi phụ thuộc vào tư duy cũ kỹ của một cá nhân. Ông ta nói tiếp bằng thái độ đắc thắng không hề che giấu rằng những tiết mục sắp trình diễn đều là thành quả của tập thể, còn những ai rời đi vì không chịu thay đổi thì nên học cách chấp nhận rằng sân khấu vẫn sáng đèn khi thiếu vắng mình. Gia Huy đứng bên cạnh lập tức tiếp lời bằng giọng điệu vênh váo của kẻ vừa được trao quyền, cậu ta gọi tôi là anh và tuyên bố rằng thế hệ trẻ đủ sức làm chủ điểm rơi mà không cần ai dìu dắt thêm nữa. Tôi không đáp lại một lời nào, chỉ lặng lẽ nhìn lên khung đu đang đung đưa rất khẽ phía trên cao, bởi tôi đã nhận ra góc neo của sợi cáp số hai không còn nằm ở vị trí mà tôi từng thiết kế.

Tiếng nhạc của đoàn Thiên Vũ vang lên rầm rộ và dồn dập ngay từ những giây đầu tiên, nhưng chỉ sau chưa đầy một phút, sự chắp vá trong cấu trúc tổng thể đã lộ ra rõ ràng đến mức không một hiệu ứng ánh sáng nào có thể che giấu được. Các tiết mục vốn được nối với nhau bằng bốn nhịp chuyển tiếp để nghệ sĩ kịp điều hòa hơi thở và tìm lại điểm chuẩn trong không gian, nay bị cắt ngắn một cách tàn nhẫn khiến người vừa rời khỏi vòng đu đã phải lập tức lao vào động tác tiếp theo. Những diễn viên phụ ở phía dưới cũng không biết mình phải nhìn về đâu, bởi hệ thống tín hiệu ánh sáng mà Gia Huy tự ý thay đổi đã không còn phát ra những xung nhịp quen thuộc để dẫn đường cho người ở trên cao. Cô Mai Lan ngồi bên cạnh tôi khẽ siết chặt mép áo, bà thì thầm bằng giọng lo lắng chỉ đủ cho tôi nghe rằng nếu cứ giữ nhịp gấp gáp như vậy, người trên cao sẽ mất phương hướng trước khi kịp chạm tay vào bạn diễn.

Điều phải đến cuối cùng cũng đến ở khoảnh khắc hai diễn viên trẻ cùng lúc buông tay khỏi khung đu để thực hiện động tác bắt chéo giữa không trung, nơi lẽ ra phải có một nhịp sáng chậm lại làm mốc định vị cho cả hai người. Không có mốc sáng ấy, một người lao đi sớm hơn nửa nhịp, người còn lại xoay người trong trạng thái hoảng loạn vì nhận ra khoảng trống trước mặt mình không còn đúng như buổi tập trước đó. Hai cơ thể va sượt vào nhau giữa khoảng không, tiếng kêu thất thanh vang lên cùng lúc với tiếng cáp rung mạnh, rồi cả hai rơi chệch khỏi quỹ đạo đã định và đập xuống mép lưới bảo hộ trong tư thế mất kiểm soát hoàn toàn. Cả hội trường bật dậy trong tiếng la hét hỗn loạn, tiếng nhạc tắt phụt giữa chừng, và những nghệ sĩ ở dưới sân khấu lao tới đỡ lấy hai người đang nằm co lại trên tấm lưới với gương mặt trắng bệch vì kinh hãi.

May mắn là tấm lưới vẫn giữ được họ khỏi mặt sàn cứng, nhưng sự may mắn ấy không thể xóa đi thực tế rằng một tai nạn nghiêm trọng hơn chỉ cách tất cả mọi người đúng một cái nghiêng người nữa. Nam Khánh đứng bật dậy, cậu không nghe rõ tiếng la hét xung quanh nhưng đôi chân trần của cậu đã cảm nhận được chấn động bất thường truyền qua mặt sàn ngay từ giây phút sợi cáp rung lên sai nhịp. Cậu quay sang nhìn tôi bằng ánh mắt căng thẳng và nói bằng giọng trầm thấp rằng nhịp rung ấy không phải của một cú rơi tự nhiên mà là của một hệ thống đã bị ai đó phá vỡ cấu trúc ngay từ đầu. Cô Mai Lan đưa tay lên ngực, bà nhìn hai diễn viên trẻ đang được dìu xuống rồi khẽ nói với tôi rằng làm nghề này, người ta có thể tha thứ cho một động tác chưa đẹp, nhưng không thể tha thứ cho kẻ coi sự an toàn của người khác là thứ có thể đem ra đánh cược.

Chủ tịch Hoàng Bách Việt đứng dậy, ông đập mạnh tay xuống mặt bàn khiến toàn bộ hội trường lập tức im phăng phắc, rồi ông cất giọng nghiêm khắc và lạnh lùng, nói rõ từng lời như một lời cảnh cáo không dành riêng cho đoàn Thiên Vũ: "Ai là người chịu trách nhiệm về cấu trúc dàn dựng vừa rồi? Một tác phẩm cắt bỏ nhịp nghỉ điều hòa tâm lý, thay đổi góc neo cáp mà không có người điều phối chuyên trách thì không còn là nghệ thuật mà là sự liều lĩnh lấy tính mạng nghệ sĩ làm vật thí nghiệm." Ông tiếp tục hỏi bằng ánh mắt xoáy thẳng xuống hàng ghế của đoàn Thiên Vũ: "Trong hồ sơ đăng ký dự thi, phần cảnh báo an toàn và quy trình bàn giao kỹ thuật của tiết mục này do ai ký xác nhận?" Câu hỏi ấy rơi xuống giữa hội trường nặng như một tảng đá, và tôi thấy sắc mặt của ông Tường cùng Gia Huy đồng loạt biến đổi trong thoáng chốc.

Ông Nghiêm Vĩnh Tường không mất quá một nhịp thở để tìm đường thoát thân, ông ta lập tức đứng phắt dậy, chỉ thẳng tay về phía hàng ghế chờ nơi tôi đang ngồi và lớn tiếng vu khống bằng giọng điệu vừa phẫn nộ vừa đạo đức giả rằng mọi sai lệch hôm nay đều bắt nguồn từ việc đạo diễn cũ cố tình giấu giếm thông số khi bàn giao. Ông ta nói trước mặt toàn bộ hội đồng và các đoàn dự thi rằng tôi vì ôm hận bị thay thế nên đã để lại một hệ thống thiếu chuẩn, khiến thế hệ trẻ phải gánh chịu hậu quả cho sự ích kỷ cá nhân của tôi. Những lời ấy được ông ta thốt ra trơn tru đến mức rõ ràng đã được chuẩn bị từ trước, như một kịch bản dự phòng được soạn sẵn cho ngày đoàn cũ không thể tự đứng vững trên sân khấu mà họ đã cướp lấy. Vài nghệ sĩ trẻ phía sau ông ta bắt đầu xì xào, có người cúi đầu tránh ánh nhìn của tôi, có người lại hùa theo gật đầu như thể chỉ cần tìm được một người để đổ lỗi thì mọi trách nhiệm của họ sẽ tự nhiên biến mất.

Đặng Gia Huy lập tức bước lên nửa bước, cậu ta tránh nhìn vào hai diễn viên vừa được đưa xuống phía dưới mà hướng thẳng về phía bàn thẩm định, cất giọng gấp gáp và đầy vẻ oan ức khi nói rằng tôi đã giữ lại những thông số quan trọng nhất vì không muốn ai thay thế được vị trí của mình. Cậu ta còn nói bằng thái độ của một học trò đã hoàn toàn quay lưng rằng người thầy cũ nếu thực sự vì tập thể thì đã không rời đi trong lúc chương trình kỷ niệm đang cần sự hỗ trợ nhất. Mỗi lời cậu ta nói ra đều cố tình biến sự rời đi đúng quy trình của tôi thành một hành động bỏ mặc, biến việc thu hồi bản quyền cá nhân thành lòng thù hận nhỏ nhen. Tôi nhìn vết sẹo trên cổ tay cậu ta đang run lên rất khẽ theo nhịp thở dồn dập, và trong lòng tôi không còn giận dữ nữa, chỉ còn một sự tỉnh táo lạnh lẽo đến tận cùng.

Suốt tám năm ở đoàn Thiên Vũ, tôi đã quen với việc đứng ra gánh lấy mọi khủng hoảng, quen với việc thức trắng đêm để vá lại từng lỗ hổng mà người khác gây ra rồi lặng lẽ trả lại ánh đèn cho họ tỏa sáng. Nhưng chính sự quen thuộc ấy đã khiến họ tin rằng tôi sẽ mãi mãi là tấm lưới bảo hộ phía dưới, dù họ có tự tay cắt đứt từng sợi dây gắn kết thì tôi vẫn phải dang tay đỡ lấy khi họ rơi xuống. Cô Mai Lan khẽ gọi tôi bằng giọng trầm và đầy kiềm chế rằng con không cần phải thanh minh với những người đã tự chọn cách nói dối để sống sót qua ngày hôm nay. Lời của bà không làm tôi mềm lòng, trái lại nó khiến tôi càng hiểu rõ rằng sự im lặng lúc này, nếu kéo dài thêm, sẽ bị họ dùng làm bằng chứng cho sự thừa nhận.

Tôi đứng dậy, bước ra khỏi hàng ghế chờ và đi thẳng vào vùng sáng giữa hội trường, từng bước chân của tôi đều chậm rãi và vững vàng trên mặt sàn còn đang rung nhẹ sau sự cố vừa rồi. Tôi nhìn thẳng vào ông Nghiêm Vĩnh Tường trước, rồi hướng về phía Chủ tịch Hoàng Bách Việt và cất giọng điềm tĩnh nhưng đanh thép trước mặt toàn thể hội trường: "Tôi chỉ trả lời ba điều ngay tại đây. Thứ nhất, toàn bộ thông số cáp, góc neo số hai và bốn nhịp chuyển tiếp ánh sáng bắt buộc đều nằm trong biên bản bàn giao mà chính ông Tường và Gia Huy đã ký tên xác nhận tự chịu trách nhiệm. Thứ hai, một người đạo diễn thực thụ không phí thời gian tranh cãi ngoài lề sân khấu. Và thứ ba, tác phẩm của nhóm chúng tôi vào đêm mai sẽ tự trả lời câu hỏi ai mới là người hiểu thánh đường này bằng cả tính mạng nghệ sĩ."

Cả hội trường rơi vào một khoảng lặng sâu đến mức có thể nghe rõ tiếng dây cáp phía trên cao vẫn còn khẽ rung sau cú rơi vừa rồi. Ông Nghiêm Vĩnh Tường định mở miệng phản bác, nhưng khi bắt gặp ánh mắt không chút dao động của tôi, ông ta lại khựng lại như thể lần đầu tiên nhận ra kịch bản đổ lỗi mà mình chuẩn bị sẵn không còn vận hành trơn tru như trong phòng họp kín. Gia Huy cúi đầu xuống, cậu ta vô thức đưa tay còn lại che đi vết sẹo trên cổ tay, một hành động nhỏ bé nhưng không thoát khỏi ánh nhìn tinh tường của người ngồi ở vị trí cao nhất trong hội trường này. Nam Khánh và cô Mai Lan đứng dậy phía sau tôi, họ không nói thêm một lời nào bênh vực, bởi họ hiểu rằng sự có mặt điềm tĩnh của cả nhóm lúc này chính là câu trả lời rõ ràng nhất cho mọi lời vu khống.

Chủ tịch Hoàng Bách Việt nheo mắt nhìn xoáy vào vết sẹo trên cổ tay của Đặng Gia Huy thật lâu, rồi ông chậm rãi gật đầu về phía tôi bằng một sự thừa nhận kín đáo nhưng đầy sức nặng trước mặt tất cả mọi người. Ông đứng dậy, cất giọng lạnh lùng và dứt khoát: "Buổi khớp sân khấu hôm nay sẽ tạm dừng tại đây để đoàn Thiên Vũ tự rà soát lại toàn bộ quy trình an toàn của mình." Ông nói tiếp bằng thái độ không cho phép bất kỳ ai chen ngang: "Sau đêm công diễn chính thức ngày mai, hội đồng sẽ trực tiếp đối chiếu hồ sơ bản quyền gốc và biên bản bàn giao kỹ thuật ngay tại hội trường chính, trước sự chứng kiến của toàn thể các đoàn dự thi và nhà tài trợ." Lời tuyên bố ấy khiến gương mặt ông Tường trắng bệch không còn một giọt máu, còn tôi chỉ lặng lẽ quay trở về hàng ghế của mình, bởi tôi biết cánh cửa công lý đã được mở ra đúng chỗ, và đêm mai, sân khấu sẽ là nơi tất cả chúng tôi buộc phải trả lời bằng chính lựa chọn của mình.