Chương 8: Cửa Hàng Đóng Cửa, Tôi Lập Quỹ Cứu Người Biết Ơn Và Bước Đi Không Ngoảnh Lại

Buổi sáng đầu tuần, tấm biển hiệu của cửa hàng mỹ phẩm trên phố chính bị hai người thợ tháo xuống, đặt nghiêng xuống vỉa hè phủ bụi. Bên trong, những kệ trưng bày từng sáng rực ánh đèn nay trống đi quá nửa, vài hộp hàng còn lại được nhân viên lặng lẽ xếp vào thùng giấy để trả cho nhà cung cấp. Chủ mặt bằng đứng ngay cửa, tay cầm bản kê các khoản thuê còn thiếu, giọng không lớn nhưng đủ khiến người qua đường ngoái lại nhìn. Chị Ngọc Diễm đứng giữa cửa hàng của mình, mặt trang điểm kỹ càng mà sắc mặt vẫn tái đi, lần đầu tiên không còn nụ cười của một người chủ thành đạt để che lấp sự hoảng loạn.

Người quản lý của nhà cung cấp bước vào sau đó, đặt tập chứng từ tiền hàng lên quầy và nói rõ những đợt nhập gần nhất vẫn chưa được thanh toán đủ. Hai nhân viên từng theo chị chụp ảnh ngày khai trương nay kéo túi đồ nhỏ rời đi, không cãi vã, chỉ cúi đầu chào vì họ cũng cần một công việc còn trả được lương đúng ngày. Chị liên tục bấm điện thoại tìm người ứng tiền, nhưng những số từng bắt máy rất nhanh nay chỉ để lại tiếng chuông dài rồi tắt. Tôi được chị gọi đến trong cơn hoảng loạn ấy, đứng nhìn qua lớp kính đã tắt đèn mà chợt hiểu sân khấu của chị không sụp đổ vì thiếu khán giả, mà vì người vẫn âm thầm trả tiền điện suốt mấy năm đã bước xuống.

Chị nhìn thấy tôi thì sải bước ra cửa, đôi mắt đỏ ngầu, giọng chị khàn đi vì cố giữ thể diện trước người qua đường: "Em hài lòng chưa, em ngừng tiền một cái là cửa hàng của chị thành ra thế này, em nhất định phải dồn chị vào đường cùng mới chịu sao." Tôi nhìn tấm biển hiệu nằm nghiêng dưới đất, đáp lại chị bằng giọng bình thản: "Em chỉ ngừng trả thay, em chưa từng ép chị thuê mặt bằng lớn, nhập hàng vượt sức hay tổ chức những buổi tiệc để mọi người tưởng chị giàu sẵn." Chị nghẹn lại, bàn tay siết chặt quai túi đến trắng khớp, bởi những lời ấy không có một chữ nào sai mà cũng không để chị bám vào đâu để khóc lóc kể khổ. Hóa ra điều khiến chị đau nhất không phải là mất cửa hàng, mà là từ nay mỗi hóa đơn đều ghi đúng tên người phải trả, không còn một đứa em gái lặng lẽ đứng phía sau gánh thay.

Người bạn trai từng cùng chị xuất hiện trong những buổi tiệc sang trọng đến vào gần trưa, nhưng anh ta không mang theo tiền ứng cứu, chỉ đến lấy lại mấy món đồ cá nhân còn để ở kho nhỏ phía sau. Chị níu tay anh ta, vừa giận vừa van nài rằng chỉ cần qua được tháng này mọi chuyện sẽ khác, nhưng anh ta chỉ nhìn quanh cửa hàng trống và gỡ tay chị ra rất chậm. Anh ta hạ giọng, nói với chị bằng thứ tình cảm đã cạn đến đáy: "Khi em còn lo được cuộc sống như trước thì chúng ta còn tính tiếp được, bây giờ anh không gánh nổi phần của cả hai người." Chị đứng sững giữa những kệ hàng trống, lần đầu tiên hiểu người từng nâng ly chúc mừng sự thành đạt của mình thực ra chỉ ở lại để hưởng phần ánh sáng, chứ chưa từng định ở lại khi đèn tắt.

Tin về anh họ Văn Thắng đến với tôi không phải qua một lời than thở, mà qua chính những đối tác từng nghe anh họ hứa hẹn trong buổi đối chất hôm trước. Có người nhắn rằng họ đã dừng giao việc truyền thông liên quan đến dữ liệu khách hàng cho anh họ, có người thẳng thừng nói từ nay không dám để anh họ chạm vào danh sách đối tác của mình. Những dấu vết truy cập trái phép và những tin nhắn thỏa thuận dựng chuyện mà anh họ từng nghĩ có thể phủi sạch đã được chuyển cho những người có thẩm quyền xem xét, phần trách nhiệm nào thuộc về anh họ thì anh họ phải tự đối mặt. Uy tín mà anh họ xây bằng miệng lưỡi khéo léo nứt nhanh hơn chị tưởng, bởi trong nghề này người ta có thể tha cho một lần lỡ lời, nhưng không ai giao chìa khóa nhà mình cho kẻ từng lén mở cửa nhà người khác.

Anh họ gọi cho tôi vào buổi chiều, giọng không còn thân thiết ngọt ngào như khi rủ chị dựng chuyện, mà gấp gáp và đầy trách móc: "Em là em họ của anh, em nỡ để mọi người quay lưng với anh chỉ vì anh muốn kiếm chút lợi ích từ chuyện trong nhà sao." Tôi nghe xong chỉ thấy buồn cười, bởi đến tận lúc mất hết đường làm ăn, anh họ vẫn gọi đó là chút lợi ích, như thể danh dự của tôi và dữ liệu của khách hàng chỉ là món hàng rẻ tiền ngoài chợ. Tôi giữ giọng nhẹ nhàng mà dứt khoát khi trả lời anh họ: "Anh họ, em không tranh cãi với anh họ về chuyện họ hàng nữa, những gì anh họ đã làm đều có dấu vết của chính anh họ, em không thêm một chữ và cũng không bớt một chữ." Cuộc gọi kết thúc trong im lặng, và tôi biết từ nay mỗi khi anh họ mở miệng nhắc đến hai chữ họ hàng, người nghe sẽ nhớ đến buổi đối chất trước khi nhớ đến lời giải thích của anh họ.

Ở nhà, bố và mẹ bắt đầu phải làm một việc mà suốt nhiều năm họ chưa từng thật sự làm, đó là ngồi xuống cộng lại những khoản chi của chính gia đình mình. Khoản vay mua nhà không còn người trả thay, tiền sinh hoạt không tự nhiên xuất hiện vào đầu tháng, và những món đồ từng mua để giữ thể diện dần trở thành gánh nặng phải bán đi. Bố đồng ý bán chiếc xe vẫn dùng để đi lại trong họ hàng, mẹ bán bớt một phần vàng cưới đã giữ nhiều năm, căn nhà vì thế yên tĩnh hơn nhưng cũng thật hơn. Không ai trong hai người còn nói được câu nhà này không thiếu tiền, bởi hóa ra cuộc sống sung túc trước kia không phải do họ giỏi xoay xở, mà do có một đứa con gái luôn lặng lẽ đứng phía sau đỡ lấy mọi khoảng hụt.

Ba ngày sau, mẹ đến tìm tôi tại cơ sở phân phối, đôi mắt sưng đỏ vì khóc, hai tay ôm chặt chiếc túi cũ mà ngày trước mẹ vẫn dùng khi đi chợ. Mẹ ngồi xuống chiếc ghế đối diện bàn làm việc của tôi, chưa kịp uống ngụm nước đã nghẹn giọng nói với con gái út của mình: "Mẹ vẫn là mẹ của con, con không thể nhìn chị con bệnh như vậy mà không đưa tay ra, nhà mình còn biết trông vào ai ngoài con nữa." Lời của mẹ vẫn là lối cũ, lấy tình thân làm sợi dây buộc vào túi tiền, chỉ khác là hôm nay sợi dây ấy không còn siết được tôi như trước. Tôi rót nước đặt trước mặt mẹ, xưng con và nói rõ từng chữ để mẹ không còn chỗ hiểu lầm: "Con chưa từng phủi nhận mẹ, nhưng mẹ ạ, tình thân không có nghĩa là con phải quay lại trả mọi hóa đơn cho cả nhà đến hết đời."

Bố bước vào ngay lúc ấy, có lẽ bố đã đứng ngoài cửa nghe được một lúc, dáng vẻ vẫn cố giữ nghiêm khắc như những lần dạy tôi về chữ hiếu. Bố ngồi xuống bên cạnh mẹ, trầm giọng mở lời với tôi như đang giữ danh dự cho cả nhà: "Con làm căng đến mức này, họ hàng nhìn vào sẽ nói nhà ta ra sao, con gái trong nhà mà không biết đỡ đần nhau thì còn gọi gì là gia đình." Tôi nhìn bố, hỏi lại bố bằng giọng rất nhẹ mà khiến cả phòng im xuống: "Bố, nếu con không trả nữa, bố có tự gánh được những khoản bố vừa bảo là trách nhiệm gia đình không, hay trách nhiệm ấy chỉ tồn tại khi nó nằm trên tài khoản của con." Bố không trả lời ngay, bàn tay bố đặt trên đầu gối khẽ siết lại, và lần đầu tiên tôi thấy người đàn ông luôn ra phán quyết trong nhà phải im lặng trước một câu hỏi về chính ví tiền của mình.

Mẹ lại khóc, lần này tiếng khóc nhỏ hơn, không còn sức ép buộc mà giống như một người vừa nhận ra nước mắt của mình không đổi được tiền nữa. Tôi nói tiếp với bố mẹ, giọng vẫn bình tĩnh và không hề có ý làm nhục người đang bệnh: "Con không ngăn chị đi điều trị, con cũng không mong chị phải đau đớn, nhưng việc điều trị của chị phải được nhà mình thu xếp trong khả năng thật, con sẽ không quay lại gánh thay cho cả nhà nữa." Bố nhìn mẹ, mẹ nhìn xuống đôi tay trống của mình, cả hai đều hiểu căn nhà và cửa hàng vẫn ở đó, còn tiền của tôi từ nay sẽ do tôi quyết định đi đâu và vì ai. Khi bố mẹ rời đi, họ bước chậm hơn lúc đến, không còn tiếng trách móc vang ra đến cửa, chỉ còn hai cái bóng đã quen được đỡ nay phải tự đi bằng đôi chân của mình.

Sau khi cánh cửa cơ sở khép lại, tôi ngồi yên một lúc lâu, trong lòng không hả hê như người vừa thắng một trận cãi nhau, mà chỉ thấy một khoảng trống đã được dọn sạch. Số tiền từ giải độc đắc mà tôi vẫn giữ kín không làm tôi thấy mình cao hơn ai, nó chỉ cho tôi một cơ hội hiếm hoi được chọn lại cách lòng tốt của mình sẽ đi về đâu. Tôi quyết định dành một phần tài sản ấy để lập quỹ hỗ trợ điều trị cho những bệnh nhân khó khăn, với tiêu chí công khai, cách xét duyệt rõ ràng và từng khoản hỗ trợ được trao đúng người cần được tiếp tục chữa trị. Lần này tôi không trao tiền theo tiếng khóc to nhất hay quan hệ thân nhất, tôi trao theo nhu cầu thật và sự trân trọng thật, bởi tiền cũng giống như nước, đổ vào đất tốt thì nở hoa, đổ vào hố tham thì chỉ sâu thêm.

Buổi trao hỗ trợ đầu tiên diễn ra trong một căn phòng nhỏ gần khu điều trị, không có phông nền rực rỡ, không có họ hàng đứng chờ chụp ảnh, chỉ có vài bệnh nhân ngồi lặng lẽ giữ hồ sơ của mình. Bác Cúc, người phụ nữ bán rau ở chợ huyện, được gọi tên xác nhận đủ điều kiện tiếp tục điều trị theo chương trình của quỹ, đôi tay gầy của bà run lên khi cầm tờ giấy thông báo. Bà bước đến trước mặt tôi, nước mắt chảy xuống hai má đã sạm nắng, giọng bà nghẹn lại khi nắm lấy tay tôi: "Bác cảm ơn cháu, bác chỉ mong khỏe lại để ra chợ bán tiếp, để sống thêm với con cháu, bác không dám mơ gì cao xa đâu." Tôi đỡ tay bà, nhìn sự biết ơn giản dị ấy mà cổ họng bỗng nghẹn, bởi một người xa lạ chỉ nhận một cơ hội sống đã trân trọng đến thế, trong khi người thân của tôi từng nhận cả một đời hỗ trợ vẫn coi đó là điều hiển nhiên.

Tôi nhẹ nhàng nói với bác Cúc, xưng cháu và giữ tay bà cho vững: "Bác cứ yên tâm tập trung điều trị, khoản hỗ trợ này được trao đúng tiêu chí của quỹ, bác không cần mang ơn cháu bằng bất cứ điều gì khác ngoài việc giữ gìn sức khỏe của mình." Bác Cúc gật đầu liên tục, miệng vẫn lặp lại lời cảm ơn nhỏ đến mức như sợ làm phiền người khác, rồi bà được người nhà dìu về phía khu điều trị với bước chân chậm mà nhẹ hơn lúc đến. Đình Khang đứng bên cạnh tôi từ đầu đến cuối, anh không chen vào nói những lời lớn lao, chỉ lặng lẽ đưa cho bà một chiếc khăn giấy và đỡ lấy chiếc túi vải bà ôm theo. Tôi nhìn anh, chợt nhận ra người thật lòng ở bên mình không cần phải thề thốt giữa phòng khách đầy tiếng khóc, họ chỉ cần không bỏ đi khi mình nói mình không còn muốn bị lợi dụng nữa.

Tin về chị Ngọc Diễm sau đó đến với tôi qua lời của mẹ, ngắn gọn hơn những lần gọi điện đòi tiền trước kia, rằng gia đình đã thu xếp để chị tiếp tục điều trị theo khả năng hiện có của nhà mình. Tôi nghe xong chỉ gật đầu, không hỏi sâu và cũng không gửi thêm bất kỳ khoản nào, bởi ranh giới tôi đặt ra không phải để trừng phạt một người bệnh, mà để chấm dứt một thói quen đã nuốt chửng cả tuổi trẻ của tôi. Chị phải tự đi qua con đường mà ngày trước chị từng thản nhiên chỉ cho tôi, với hai bàn tay không còn ai đỡ và những lời cầu cứu không còn được đáp lại bằng tiền. Đó không phải là món quà tôi tặng chị, đó là cuộc sống thật mà chị đã trốn tránh suốt nhiều năm sau lưng em gái mình.

Chiều hôm ấy, tôi và Đình Khang rời khỏi nơi trao hỗ trợ khi nắng đã dịu xuống trên con đường trước mặt, không xe sang chờ sẵn, không tiếng vỗ tay, chỉ có hai người đi cạnh nhau với nhịp bước rất bình thường. Đình Khang nắm lấy tay tôi, anh nghiêng đầu hỏi bằng giọng ấm và tôn trọng như mọi lần anh chờ tôi tự quyết định: "Em muốn đi đâu tiếp theo, anh đưa em đi ăn một bữa thật ngon rồi mình tính tiếp nhé." Tôi bật cười, đáp lại anh bằng sự nhẹ nhõm mà đã rất lâu tôi không có được: "Anh, mình đi ăn đi, hôm nay em muốn ăn một bữa mà không ai gọi điện giục em chuyển tiền giữa chừng." Anh siết nhẹ tay tôi, không hứa cho tôi một cuộc đời xa hoa, chỉ cùng tôi bước tiếp, và chính sự bình thường ấy lại là thứ xa xỉ nhất mà tôi từng tìm kiếm.

Điện thoại trong túi tôi rung lên một lần, là tin nhắn xác nhận của quỹ về trường hợp hỗ trợ tiếp theo đang chờ xét duyệt, không phải cuộc gọi đòi tiền, không phải lời trách bất hiếu, cũng không phải tiếng khóc dùng để mở khóa tài khoản của tôi. Tôi nhìn màn hình rồi cất điện thoại đi, không vội trả lời ngay, bởi từ nay mọi sự giúp đỡ đều phải đi qua lựa chọn của tôi chứ không đi qua nỗi sợ bị gọi là đứa con vô ơn. Tôi từng nghĩ tiền bạc có thể giữ một gia đình ở bên nhau, nhưng giờ tôi hiểu lòng tốt không phải món nợ phải trả suốt đời, và tình thân nếu chỉ sống được khi một người liên tục hy sinh thì đó không còn là tình thân nữa. Tôi bước đi bên Đình Khang, không ngoảnh lại nhìn về phía căn nhà cũ trong lòng mình, bởi tôi vẫn giữ lòng nhân ái cho những người biết trân trọng, còn chiếc ví dự phòng của nhà họ Đào thì đã đóng lại vĩnh viễn.