Chương 8: Đế Chế Vỡ Nợ Tan Thành Tro Và Trung Tâm Mới Của Người Xứng Đáng

Một tháng sau hội nghị nghiệm thu, hợp đồng trọng điểm của Thiên Phong bị đối tác liên vùng chính thức chấm dứt, kèm theo yêu cầu bồi thường thiệt hại vì những sai lệch vận hành và dấu hiệu gian lận trong hồ sơ. Tin tức ấy không đến như một cú sét bất ngờ mà đến như một bản án đã được viết sẵn, chỉ chờ ngày tuyên đọc, bởi từ hôm rời khỏi hội trường, ai cũng hiểu Thiên Phong không còn lấy gì để níu giữ niềm tin của đối tác nữa. Các nhà đầu tư lần lượt rút vốn, những ngân hàng từng sẵn sàng giải ngân bắt đầu siết chặt hạn mức, còn dòng tiền vốn đã mỏng của công ty cạn đi nhanh hơn bất cứ dự báo lạc quan nào mà Trịnh Đức Bằng từng vẽ ra trên bàn họp.

Sang tháng thứ hai, trụ sở Thiên Phong chìm trong những cuộc họp khẩn nối tiếp nhau từ sáng đến khuya, nhưng trong phòng họp không còn ai đưa ra được một phương án khả thi mà chỉ còn tiếng đổ lỗi vòng quanh. Đội kỹ thuật nói họ chỉ làm theo chỉ đạo, bộ phận kinh doanh nói đối tác đã mất niềm tin từ trước, còn những quản lý từng vỗ tay phụ họa cho giám đốc thì nay đồng loạt cúi đầu, vờ như mình chưa từng nghe thấy những lời cam kết chắc nịch ấy. Chủ nợ tìm đến mỗi ngày một đông, có người mang theo hợp đồng đòi thanh toán, có người chỉ đứng lặng ở sảnh với gương mặt mệt mỏi của kẻ cũng đang bị kéo xuống theo một con tàu sắp chìm. Một doanh nghiệp từng tự hào là niềm kiêu hãnh của cả khu vực, giờ phải thu hẹp từng bộ phận, bán đi từng phần tài sản và nhìn nhân viên của mình lần lượt nộp đơn rời đi trong im lặng.

Trịnh Đức Bằng là người cảm nhận sự sụp đổ ấy rõ nhất, bởi ông từng quen với cảnh cả hội trường đứng dậy khi mình bước vào, còn nay ông gọi điện cho đối tác nào thì đầu dây bên kia cũng chỉ còn những lời từ chối khéo léo hoặc sự im lặng dài đến nhục nhã. Ông cố chạy chọt, cố tìm một người quen cũ để xin thêm thời gian, nhưng uy tín là thứ một khi đã nứt thì không một mối quan hệ nào vá lại được, nhất là khi hồ sơ gian lận đang được xác minh từng trang một. Đến tháng thứ ba, hội đồng quản trị buộc phải miễn nhiệm ông khỏi vị trí tổng giám đốc, đồng thời yêu cầu ông phối hợp làm rõ trách nhiệm trong những quyết định điều hành và những thay đổi đã được phê duyệt sau ngày tôi bàn giao. Người đàn ông từng ngồi ở vị trí cao nhất phòng họp, từng dùng hai chữ đại cục để xóa sạch thưởng sáng chế của tôi, cuối cùng phải rời khỏi tòa nhà bằng cửa phụ, tay ôm một thùng giấy nhỏ, không còn một ai đứng dậy tiễn ông như ngày xưa nữa.

Ngay sau đó, quá trình xác minh mở rộng sang toàn bộ hồ sơ nghiệm thu đã bị chỉnh sửa, và những chữ ký từng được dùng để che giấu sự thật lần lượt trở thành bằng chứng chống lại chính những người đã ký. Trịnh Đức Bằng phải đối diện với các buổi làm việc căng thẳng về dấu hiệu gian lận, phải giải trình vì sao một nhà cung cấp thiếu năng lực lại được bí mật ký hợp đồng, và vì sao đội ngũ kỹ thuật bị ép xác nhận những thay đổi mà họ không hề thực hiện. Ông không còn giọng điệu ra lệnh, không còn nụ cười tự tin, chỉ còn một người đàn ông già đi trông thấy sau vài tháng, tóc bạc thêm, vai trĩu xuống và đôi mắt lúc nào cũng đỏ ngầu vì những đêm không ngủ. Điều tàn khốc nhất với ông không phải là mất chức, mà là mất đi quyền được người khác lắng nghe, bởi khi ông mở miệng thanh minh, ai cũng chỉ nhìn ông bằng ánh mắt đã biết trước câu trả lời.

Trịnh Hữu Phát bị sa thải còn sớm hơn cả chú mình, ngay khi bản kết luận đầu tiên chỉ rõ những thay đổi tùy tiện do hắn phê duyệt là nguyên nhân trực tiếp gây ra chuỗi sai lệch vận hành nghiêm trọng. Hắn rời khỏi chiếc ghế phụ trách kỹ thuật trong một buổi chiều không kèn không trống, không còn bài phát biểu cảm ơn thế hệ trẻ, không còn sân khấu để tuyên bố công ty đã thoát khỏi sự phụ thuộc vào một cá nhân. Khi bị chất vấn về trách nhiệm, hắn lập tức quay sang đổ lỗi trong tuyệt vọng khi nói rằng cháu chỉ làm theo định hướng của chú, rằng mọi quyết định lớn đều đã được chú gật đầu từ trước. Trịnh Đức Bằng nghe câu ấy thì mặt tái đi, rồi ông quay lại chất vấn cháu mình bằng giọng khàn đặc khi hỏi rằng ai là người đã tự tay ký vào phương án thay đổi, ai là người đã đứng trên sân khấu nhận hết công lao về mình. Chú cháu từng nâng đỡ nhau bằng quan hệ gia đình ngay giữa phòng họp, giờ cắn xé nhau bằng chính những lời đã dùng để cướp công của người khác, và không một ai trong hai người còn đủ sức cứu người còn lại.

Hồ Minh Trí cũng không thoát khỏi vòng xoáy ấy, bởi anh ta là người đầu tiên đứng lên phụ họa cho giám đốc trong ngày tôi bị xóa tên khỏi danh sách thưởng, và cũng là người đầu tiên tìm cách phủ nhận toàn bộ lời nói của chính mình khi nguy cơ đền bù ập đến. Anh ta mất chức trưởng phòng, mất luôn uy tín ít ỏi còn sót lại trong ngành, bởi không một đơn vị nào muốn nhận một người quản lý sẵn sàng bán đứng đồng nghiệp để giữ ghế rồi lại sẵn sàng bán đứng cấp trên để giữ mình. Những quản lý khác từng hùa theo cũng lần lượt nhận kết cục tương tự, người bị điều chuyển, người bị cho nghỉ, người tự viết đơn từ chức trong đêm khi nghe tin hồ sơ thông đồng bị phơi bày. Họ từng tưởng rằng chỉ cần hy sinh quyền lợi của một người là xong, rằng sự im lặng tập thể sẽ bảo vệ được tất cả, nhưng đến cuối cùng chính sự im lặng ấy đã biến mỗi người thành một kẻ cô độc, không còn ai tin ai và cũng không còn ai dám đứng ra nhận trách nhiệm thay cho ai nữa.

Giữa cơn tan rã ấy, Nguyễn Thu Hằng là người duy nhất bước ra với một kết cục khác, không rực rỡ nhưng thanh thản và xứng đáng với lựa chọn cuối cùng của cô. Cô nộp đơn rời Thiên Phong sau khi hoàn tất việc cung cấp tài liệu gốc cho hội đồng, từ chối ký thêm bất cứ xác nhận nào không đúng sự thật và chấp nhận bắt đầu lại ở một đơn vị vận hành nhỏ hơn với vị trí khiêm tốn hơn trước. Thu Hằng từng gọi điện cho tôi vào một buổi tối rất muộn, giọng cô bình tĩnh hơn hẳn những ngày còn cúi đầu trong phòng họp khi cô nói rằng em cảm ơn anh Nguyên, nhờ có lần đứng lên ấy mà em mới biết mình vẫn còn có thể ngẩng đầu đi làm. Tôi không nói gì nhiều, chỉ chúc cô đi con đường mới cho vững, bởi phẩm giá nghề nghiệp một khi đã tự mình giành lại được thì không cần ai ban phát thêm nữa.

Ở chiều ngược lại hoàn toàn, tại Đông Hải, nền tảng điều phối mới do đội ngũ của tôi xây dựng đã đi qua ba đợt cao điểm phụ tải liên tiếp mà không xảy ra một sai lệch nghiêm trọng nào, kể cả trong những đêm nhu cầu tiêu thụ tăng vọt khiến nhiều đơn vị khác phải chật vật xoay xở. Các đối tác từng dè dặt quan sát chúng tôi bắt đầu chủ động đề xuất mở rộng hợp tác, còn những kỹ sư trẻ trong đội thì trưởng thành lên từng ngày vì họ được trao quyền quyết định đúng với năng lực và được ghi nhận rõ ràng cho từng đóng góp của mình. Tôi không cần phải thức trắng hàng trăm đêm một mình như sáu năm trước, bởi một hệ thống bền vững không bao giờ được xây trên sự hy sinh câm lặng của một cá nhân, mà phải được xây trên trách nhiệm được phân định rạch ròi cho từng người. Nhìn những gương mặt trẻ tự tin trình bày phương án trước ban lãnh đạo, tôi hiểu rằng thứ mình đang xây ở nơi này không chỉ là một nền tảng công nghệ, mà là một môi trường làm việc không buộc người giỏi phải đánh đổi lòng tự trọng để được tồn tại.

Đến tháng thứ năm, Lê Quang Vinh chủ trì một buổi làm việc ngắn tại trụ sở Đông Hải, và ông đặt trước mặt tôi quyết định thành lập trung tâm nghiên cứu năng lượng trực thuộc tập đoàn, với toàn quyền tuyển chọn đội ngũ và định hướng phát triển do tôi phụ trách. Ông nhìn tôi bằng ánh mắt điềm đạm quen thuộc, giọng ông trầm và rõ ràng khi nói rằng anh Nguyên, trung tâm này sẽ được xây dựng trên nguyên tắc trao quyền đúng người và ghi nhận đúng giá trị, tập đoàn không cần một người gánh vác trong im lặng mà cần một người lãnh đạo biết xây dựng một tập thể bền vững. Tôi cầm quyết định bằng hai tay, trong lòng không phải là cảm giác thắng thua với nơi cũ mà là một sự bình yên rất sâu, bởi cuối cùng những gì mình từng bị phủ nhận ở Thiên Phong đã được một nơi khác nhìn nhận bằng thành quả thực tế chứ không bằng lời hứa suông. Tôi đáp lại chủ tịch bằng giọng chân thành và ngắn gọn khi nói rằng tôi cảm ơn chủ tịch đã tin tưởng, và tôi sẽ xây dựng trung tâm này sao cho không một kỹ sư nào phải đánh đổi tự trọng của mình để được công nhận.

Ngày trung tâm nghiên cứu chính thức đi vào hoạt động, cha tôi đến thăm vào một buổi chiều lặng gió, ông đứng rất lâu trước dãy phòng làm việc đang sáng đèn và nhìn những kỹ sư trẻ trao đổi với nhau bằng tất cả sự say mê mà tôi từng có sáu năm về trước. Phạm Văn Lượng đặt bàn tay còn nguyên dấu vết của lần bị điện giật năm xưa lên vai tôi, giọng ông khàn và chậm rãi khi ông nói rằng cha không mong con hơn thua với ai, cha chỉ mong con được làm nghề ở một nơi mà sự cẩn trọng của con được người ta trân trọng. Tôi quay sang nhìn cha, cổ họng bỗng nghẹn lại, rồi tôi xưng con một cách rất khẽ khi nói rằng con hiểu, thưa cha, điều con muốn nhất không phải là nhìn thấy người cũ thất bại, mà là xây dựng một nơi không để những quyết định thiếu trách nhiệm đẩy người vô tội vào nguy hiểm. Ông gật đầu, không nói thêm lời nào, nhưng ánh mắt tự hào lặng lẽ của cha trong buổi chiều hôm ấy có sức nặng hơn mọi tấm bằng khen mà tôi từng nhận trong đời.

Tháng thứ sáu, Thiên Phong chính thức rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và phải tiến hành các thủ tục phá sản, trụ sở từng rực rỡ ánh đèn nay chỉ còn bảo vệ và những thông báo niêm yết lạnh lùng trước cổng. Cũng trong những ngày ấy, Trịnh Đức Bằng tìm đến trung tâm nghiên cứu của tôi, không còn xe đưa đón, không còn trợ lý đi cùng, chỉ có một người đàn ông tiều tụy đứng chờ rất lâu ở khu vực tiếp khách và liên tục nhìn vào điện thoại như sợ bỏ lỡ một cuộc gọi cứu sinh cuối cùng nào đó. Khi được mời vào phòng gặp, ông ngồi xuống đối diện tôi, hai bàn tay đan chặt vào nhau đến run lên, rồi ông mở lời bằng giọng cầu xin hoàn toàn khác với con người từng ra lệnh trong phòng họp khi ông nói rằng cậu Nguyên, tôi biết mình đã sai khi cắt thưởng của cậu và trao quyền cho Hữu Phát, nhưng chỉ cần cậu quay lại giúp Thiên Phong vượt qua giai đoạn này, tôi sẽ trả lại toàn bộ những quyền lợi trước đây cho cậu. Ông nhắc đến sáu năm gắn bó, nhắc đến những ngày đầu công ty còn khó khăn, nhắc đến hai chữ tình nghĩa mà ngày trước ông từng dùng để yêu cầu tôi hy sinh, như thể quá khứ là một món nợ mà tôi buộc phải tiếp tục trả thay cho những sai lầm không phải do mình gây ra.

Tôi nhìn người đàn ông từng ngồi ở vị trí cao nhất ấy rất lâu, trong lòng không còn phẫn nộ, cũng không còn hả hê, chỉ còn một sự rạch ròi đã được thời gian mài thành nguyên tắc không thể lay chuyển. Tôi đặt hai tay lên mặt bàn, giọng tôi bình thản và dứt khoát khi tôi nói rằng giám đốc, tôi không yêu cầu công ty phải nhớ công lao của mình, tôi chỉ yêu cầu công ty tôn trọng những gì đã cam kết, còn trách nhiệm của tôi đã kết thúc từ ngày hoàn tất bàn giao. Tôi nói thêm rằng thứ nhất, tôi không mang theo bất cứ tài sản nào của Thiên Phong khi rời đi, thứ hai, mọi quyết định gây ra hậu quả hôm nay đều được đưa ra sau thời điểm ấy bởi những người đang nắm quyền điều hành, và thứ ba, tôi không có nghĩa vụ cũng không có quyền quay lại gánh thay hậu quả cho những quyết định mà mình chưa từng ký. Trịnh Đức Bằng cúi đầu thật sâu, bờ vai ông rung lên, nhưng tôi không ký vào bất cứ giấy tờ thông cảm nào, không nhận lời hứa muộn màng nào và cũng không buông một lời chế giễu nào để làm ông thêm nhục nhã, bởi sự từ chối đúng quy trình của tôi đã là câu trả lời trọn vẹn nhất rồi.

Tôi đứng dậy tiễn ông ra đến cửa, nhìn ông bước đi chậm chạp giữa hành lang sáng rõ của trung tâm nghiên cứu, rồi quay trở lại phòng làm việc nơi đội ngũ của mình đang chờ để tiếp tục hoàn thiện thế hệ nền tảng tiếp theo. Ngoài kia, một đế chế xây bằng sự cướp đoạt và khẩu hiệu rỗng tuếch đã tan thành tro bụi dưới sức nặng của chính những quyết định của nó, còn ở nơi này, những con người biết tôn trọng giá trị thật đang cùng nhau dựng lên một tương lai khác hẳn. Cha tôi từng dạy rằng điện không nhìn vào chức danh của người điều khiển, và tôi đã mất sáu năm bị phản bội để học trọn vẹn bài học còn lại, rằng lòng tốt chỉ có giá trị khi được đặt đúng chỗ, còn ranh giới một khi đã vạch ra thì phải được giữ vững đến cùng. Chiến thắng lớn nhất của tôi không phải là nhìn thấy Thiên Phong sụp đổ, mà là từ nay về sau, tôi được đứng ở một nơi xứng đáng với năng lực của mình, được làm việc trong bình yên, được ngẩng cao đầu và không bao giờ phải gánh hậu quả thay cho bất cứ kẻ vong ơn nào nữa.